ТҰРАҚТЫЛЫҚ ТІРЕГІ – ТИІМДІ ДІНИ САЯСАТ (Астана тәжірибесі)

Жанна ИМАНҚҰЛ

«Жалын» журналының қызметкері,

«Ақпарат саласының үздігі» иегері

Республикамыздың қоғамдық келісімі мен рухани тұрақтылығының айнасы іспеттес Астана қаласында   түрлі этнос өкілдері мен әртүрлі діни көзқарастағы адамдар бір қоғамда өмір сүріп, өзара түсіністік пен құрмет негізінде қарым-қатынас орнатып келеді. Осындай көпқырлы ортада дін саласындағы мемлекеттік саясаттың маңызы ерекше. Елдегі қоғамдық-саяси, мәдени және рухани үдерістердің тоғысқан орталығы – елордада дін саласындағы мемлекеттік саясатты тиімді жүзеге асыру ерекше маңызға ие. Себебі діни тұрақтылық – жалпы ұлттық қауіпсіздік пен қоғамдық келісімнің маңызды құрамдас бөлігі.

Зайырлы мемлекет болғандықтан, бізде дін мемлекеттен бөлінген, бірақ қоғамнан бөлінбеген. Яғни әрбір азаматтың ар-ождан және діни сенім бостандығына толық кепілдік беріледі. Сонымен қатар, мемлекет дін саласын бақылаусыз қалдырмай, заң аясында реттеп отырады. Астана қаласында бұл саясат нақты іс-шаралар арқылы жүзеге асырылып келеді және 2025-2026 жылдары да бұл бағыттағы жұмыстар өз жалғасын табуда.

Елордада дін саласындағы мемлекеттік саясатты жүзеге асырушы негізгі орган – қалалық Дін істері жөніндегі басқарма. Бұл құрылым тек бақылаушы орган ғана емес, сонымен қатар қоғаммен тығыз байланыста жұмыс істейтін, алдын алу шараларын ұйымдастыратын және халықпен тікелей жұмыс жүргізетін маңызды институт. Басқарма мамандары қаладағы діни ахуалды тұрақты түрде саралап, қажетті бағыттар бойынша нақты іс-шараларды жоспарлап отырады.

Бүгінде Астана қаласында тіркелген көптеген діни бірлестіктер жұмыс істейді. Олардың қатарында ислам, православие, католицизм, протестанттық бағыттағы ұйымдар және басқа да конфессиялар бар. Бұл көптүрлілік елдегі діни толеранттылықтың көрінісі болып табылады. Алайда мұндай жағдай мемлекеттік органдардан ерекше жауапкершілікті талап етеді, өйткені әртүрлі діни көзқарастардың бейбіт қатар өмір сүруі үшін үйлесімді саясат қажет.

Елордадағы дін саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі мақсаты – қоғамда конфессияаралық келісімді сақтау, діни экстремизм мен радикализмнің алдын алу, азаматтардың діни сауаттылығын арттыру және дәстүрлі рухани құндылықтарды нығайту. Бұл міндеттерді жүзеге асыруда Астана қаласының Дін істері жөніндегі басқармасы жетекші рөл атқарады. Аталған орган діни бірлестіктермен өзара әрекеттесіп, олардың қызметін үйлестіреді, заң талаптарының орындалуын бақылайды және қоғамдағы діни ахуалға тұрақты мониторинг жүргізеді.

Дін саласындағы саясаттың маңызды бағыттарының бірі – ақпараттық-түсіндіру жұмыстары. Астана қаласында бұл бағытта жүйелі әрі жоспарлы іс-шаралар өткізіледі. Теологтар, дінтанушылар, психологтар және құқық қорғау органдарының өкілдері қатысатын кездесулер оқу орындарында, мемлекеттік мекемелерде, кәсіпорындарда және әскери бөлімдерде ұйымдастырылады. Бұл кездесулер барысында азаматтарға дәстүрлі діндердің ерекшеліктері, деструктивті діни ағымдардың белгілері және олардың қоғамға тигізетін зияны туралы кеңінен түсіндіріледі.

Жастармен жұмыс – дін саласындағы мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының бірі. Себебі жастар – ақпараттық ықпалға тез бейімделетін әлеуметтік топ. Осыған байланысты Астана қаласында мектептер мен жоғары оқу орындарында арнайы кездесулер, семинарлар, пікірталастар ұйымдастырылады. Жастарға зайырлы мемлекет қағидалары, ұлттық құндылықтар және дәстүрлі діннің маңызы түсіндіріледі. Сонымен қатар, жастар арасында әлеуметтік желілер арқылы да ақпараттық жұмыстар жүргізіліп, арнайы бейнероликтер мен танымдық материалдар таратылады.

Қазіргі заманда интернет пен әлеуметтік желілердің ықпалы өте жоғары. Осыны ескере отырып, Астана қаласының дін саласындағы мамандары онлайн кеңістікте де белсенді жұмыс атқаруда. Арнайы сайттар, әлеуметтік желідегі парақшалар және мессенджерлер арқылы тұрғындарға діни мәселелер бойынша кеңестер беріледі. Бұл әсіресе жастар арасында радикалды идеялардың таралуының алдын алуға көмектеседі.

Діни экстремизм мен терроризмнің алдын алу – мемлекеттік саясаттың маңызды құрамдас бөлігі. Астана қаласында бұл бағытта кешенді алдын-алу жұмыстары жүргізіледі. Құқық қорғау органдары, арнайы қызметтер және жергілікті атқарушы органдар бірлесіп, қауіпті діни ағымдардың әрекеттеріне тосқауыл қояды. Сонымен қатар, халық арасында түсіндіру жұмыстары жүргізіліп, экстремизмнің белгілері мен оның салдары туралы ақпарат беріледі.

Елордада өткізілетін арнайы акциялар мен науқандар да осы мақсатқа бағытталған. Мысалы, қоғамдық орындарда ақпараттық буклеттер таратылып, тұрғындарға заңсыз діни қызметтің жауапкершілігі түсіндіріледі. Мұндай іс-шараларға еріктілер, студенттер және қоғамдық ұйымдар белсенді қатысады. Бұл өз кезегінде азаматтық қоғамның дамуына ықпал етеді.

Дін саласындағы саясаттың тағы бір маңызды бағыты – кадрларды даярлау және олардың біліктілігін арттыру. Астана қаласында дінтанушылар, теологтар және басқа да мамандар үшін тұрақты түрде семинарлар мен тренингтер ұйымдастырылады. Бұл шаралар олардың кәсіби деңгейін көтеріп, заманауи қауіп-қатерлерге тиімді жауап беруге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, имамдар мен діни қызметкерлердің де білімін жетілдіруге ерекше көңіл бөлінеді.

Конфессияаралық келісімді нығайту – Астана қаласындағы дін саясатының негізгі бағыттарының бірі. Бұл мақсатта түрлі дін өкілдерінің қатысуымен дөңгелек үстелдер, форумдар және кездесулер өткізіледі. Мұндай іс-шаралар әртүрлі діни көзқарастар арасындағы өзара түсіністік пен құрметті арттыруға ықпал етеді. Қазақстанның әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің съезін өткізу тәжірибесі де осы бағыттағы саясаттың табысты жүзеге асып жатқанын көрсетеді.

Діни әдебиеттерді тарату және миссионерлік қызметті реттеу де ерекше бақылауда. Астана қаласында діни әдебиеттер тек арнайы белгіленген орындарда ғана таратылады. Ал миссионерлік қызметпен айналысатын азаматтар міндетті түрде тіркеуден өтуі тиіс. Бұл шаралар заңсыз діни әрекеттердің алдын алуға және қоғамдағы тұрақтылықты сақтауға бағытталған.

Әлеуметтік осал топтармен жұмыс та назардан тыс қалмайды. Пробация қызметінде тіркелген азаматтармен, бұрын радикалды ағымдардың ықпалында болған тұлғалармен жеке кездесулер ұйымдастырылады. Теологтар мен психологтар олармен түсіндіру жұмыстарын жүргізіп, қоғамға қайта бейімделуіне көмектеседі. Бұл оңалту жұмыстарының нәтижесінде көптеген адамдар қалыпты өмірге қайта оралуда.

Сонымен қатар, елордадағы мешіттер мен басқа да діни нысандардың қызметі тұрақты бақылауда. Олардың жұмысы заң талаптарына сәйкес жүргізіліп, діни рәсімдердің қауіпсіз әрі ұйымдасқан түрде өтуі қамтамасыз етіледі. Бұл қаладағы діни инфрақұрылымның тұрақты дамуына ықпал етеді.

Астана қаласында дін саласындағы саясатты жүзеге асыруда қоғамдық ұйымдар мен үкіметтік емес ұйымдардың да рөлі зор. Олар мемлекеттік органдармен бірлесіп, түрлі жобаларды іске асырады. Мысалы, жастарға арналған ағартушылық бағдарламалар, семинарлар мен тренингтер ұйымдастырылады. Бұл жобалар қоғамдағы діни сауаттылықты арттыруға бағытталған.

Халықаралық тәжірибені зерттеу де маңызды бағыттардың бірі болып табылады. Астана қаласының мамандары шетелдік тәжірибелерді зерделеп, оларды жергілікті жағдайға бейімдеуге тырысады. Бұл әсіресе экстремизмнің алдын алу және конфессияаралық келісімді нығайту салаларында тиімді нәтижелер береді.

Елордада дін саласындағы мемлекеттік саясат кешенді және жүйелі түрде жүзеге асырылып келеді. Бұл саясат қоғамдағы тұрақтылықты сақтауға, азаматтардың құқықтарын қорғауға және ұлттық бірлікті нығайтуға бағытталған. Мемлекеттік органдар, діни бірлестіктер және азаматтық қоғам өкілдері бірлесе отырып, ортақ мақсатқа қол жеткізу үшін жұмыс істеуде. Ақпараттық-түсіндіру жұмыстары, жастармен жұмыс, экстремизмнің алдын алу, кадр даярлау және конфессияаралық диалог сияқты бағыттардағы нақты іс-шаралар бұл саланың тұрақты дамуын қамтамасыз етеді. Алдағы уақытта да бұл жұмыстар жалғасын тауып, жаңа деңгейге көтеріледі деп күтілуде.

Өткен 2025 жылы Астана қаласында дін саласына қатысты бірқатар маңызды кездесулер мен форумдар өтті. Солардың бірі – «Зайырлы қоғам және рухани қауіпсіздік» тақырыбындағы қалалық форум. Бұл іс-шараға мемлекеттік қызметкерлер, дінтанушылар, имамдар, жастар ұйымдарының өкілдері және қоғам белсенділері қатысты. Форум барысында қазіргі қоғамдағы діни ахуал, жастардың діни көзқарастары, интернет арқылы таралатын діни ақпараттың ықпалы сияқты өзекті мәселелер талқыланды. Қатысушылар өз пікірлерін ашық айтып, ортақ ұсыныстар әзірледі. Мұндай форматтағы кездесулер тек ақпарат алмасу алаңы ғана емес, сонымен қатар қоғамдағы мәселелерді бірлесіп шешудің тиімді жолы болып табылады.

Сондай-ақ, 2025 жылы елордада «Дін және дәстүр: сабақтастық пен жаңғыру» атты дөңгелек үстел ұйымдастырылды. Бұл кездесуде қазақ халқының дәстүрлі дүниетанымы мен ислам дінінің байланысы, ұлттық құндылықтардың сақталуы және олардың қазіргі қоғамдағы рөлі сөз болды. Әсіресе жастар тәрбиесінде дәстүр мен діннің үйлесімділігін сақтау мәселесіне ерекше көңіл бөлінді.

2026 жылдың басында Елордамызда жастарға арналған «Саналы ұрпақ және діни иммунитет» атты семинар-тренинг өтті. Бұл іс-шараға жоғары оқу орындарының студенттері қатысып, олармен теологтар мен психологтар жұмыс жүргізді. Семинар барысында жастарға жалған діни ағымдардың белгілері, олардың психологиялық ықпал ету әдістері және олардан қорғану жолдары түсіндірілді. Интерактивті форматта өткен бұл кездесу жастардың қызығушылығын арттырып, олардың белсенді қатысуына мүмкіндік берді.

Астана қаласында ақпараттық-түсіндіру жұмыстары да кең көлемде жүргізілуде. 2025-2026 жылдары қалада жүздеген кездесу ұйымдастырылып, мыңдаған тұрғын қамтылды. Бұл кездесулер білім беру ұйымдарында, мемлекеттік мекемелерде, жеке кәсіпорындарда және қоғамдық орындарда өтті. Әсіресе, мектеп оқушылары мен студенттерге арналған кездесулерге ерекше мән берілуде. Себебі жастар – қоғамның болашағы, ал олардың дұрыс дүниетаным қалыптастыруы аса маңызды.

Мысалы, 2025 жылдың күзінде қаламызда бірнеше колледжде «Дін және жастар: қауіп пен мүмкіндік» атты ашық кездесулер өтті. Бұл кездесулерде жастарға әлеуметтік желілерде таралатын күмәнді діни ақпараттардың қаупі түсіндіріліп, сыни ойлау қабілетін дамыту жолдары айтылды. Студенттер өз ойларын еркін білдіріп, мамандармен пікір алмасты.

Интернет кеңістігіндегі жұмыс та ерекше назарда. Қазіргі таңда жастардың басым бөлігі ақпаратты әлеуметтік желілер арқылы алатындықтан, дін саласындағы мамандар бұл алаңды тиімді пайдалануға тырысуда. Соңғы екі жылда Астана қаласында бірнеше ақпараттық онлайн-жоба іске қосылды. Оның аясында қысқа видеолар, түсіндірме роликтер және сарапшылардың пікірлері жарияланып келеді. Бұл материалдар қарапайым әрі түсінікті тілде дайындалып, кең аудиторияға бағытталған.

Діни экстремизм мен радикализмнің алдын алу бағытында да нақты жұмыстар атқарылуда. Қалада арнайы ақпараттық акциялар өткізіліп, тұрғындарға түсіндіру материалдары таратылды. Сонымен қатар, құқық қорғау органдары мен теологтар бірлесіп, қауіп тобына жататын азаматтармен жеке жұмыс жүргізуде. Бұл бағытта профилактикаға басымдық беріледі, яғни мәселе туындамай тұрып оның алдын алу көзделеді.

2025 жыл және ағымдағы 2026 жылда Астана қаласында пробация қызметінде тіркелген азаматтармен жұмыс күшейтілді. Бұл азаматтармен тұрақты кездесулер өткізіліп, оларға психологиялық және теологиялық қолдау көрсетіледі. Нәтижесінде олардың қоғамға қайта бейімделуіне мүмкіндік жасалады. Мұндай жұмыстар қоғамдағы тұрақтылықты сақтауда маңызды рөл атқарады.

Конфессияаралық келісімді нығайту бағытындағы жұмыстар да жалғасын тауып, Астана қаласында түрлі діни бірлестіктердің өкілдері қатысатын кездесулер ұйымдастырылып тұрады. 2026 жылы өткен «Бейбітшілік пен келісім жолындағы диалог» атты кездесу соның бір дәлелі. Бұл шарада әртүрлі дін өкілдері өзара тәжірибе алмасып, қоғамдағы татулықты сақтау мәселелерін талқылады.

Сонымен қатар, қалада діни бірлестіктердің қатысуымен қайырымдылық іс-шаралары да жиі өткізіледі. Сондай-ақ қыс мезгілінде мұқтаж жандарға көмек көрсету акциялары ұйымдастырылса, 19 ақпанда басталып, 20 наурызда Ораза айтпен аяқталған Рамазан айында Астана қаласында дін саласындағы мемлекеттік саясат тек ағартушылық және профилактикалық бағыттармен шектелмей, нақты қайырымдылық іс-шаралар арқылы да көрініс тапты. Бұл кезеңде қалалық Дін істері жөніндегі басқарма мешіттермен, қайырымдылық қорларымен және еріктілер ұйымдарымен бірлесе отырып, әлеуметтік қолдауды қажет ететін азаматтарға көмек көрсету жұмыстарын үйлестірді. Атап айтқанда, аз қамтылған және көпбалалы отбасыларға арналған азық-түлік себеттері таратылып, күнделікті тұрмысқа қажетті өнімдермен қамтамасыз ету шаралары ұйымдастырылды. Сонымен қатар, Рамазан айының басты дәстүрлерінің бірі – ауызашар беру кең көлемде жүзеге асырылып, мешіттер жанында және қоғамдық орындарда тегін ауызашарлар өткізілді. Бұл шаралар тек мұқтаж жандарды қамтып қана қоймай, қоғамдағы өзара қолдау мен бірлік құндылықтарын нығайтуға ықпал етті.

Ораза кезінде пітір садақасын жинау мен оны мұқтаж жандарға үлестіру де жүйелі түрде ұйымдастырылды. Қала тұрғындарына пітір садақасын беру тәртібі түсіндіріліп, оны онлайн форматта төлеу мүмкіндіктері кеңінен насихатталды. Жиналған қаражат әлеуметтік осал топтарға бағытталып, олардың өмір сүру жағдайын жеңілдетуге көмектесті. Сонымен қатар, пробация қызметінде тіркелген азаматтар, жалғызбасты қарттар және ерекше әлеуметтік қолдауды қажет ететін адамдармен жеке кездесулер өткізіліп, оларға тек материалдық емес, рухани-психологиялық қолдау да көрсетілді.

Бұл қайырымдылық шараларына жастар мен еріктілердің белсенді қатысуы ерекше назар аударарлық. Олар азық-түлік тарату, ұйымдастыру жұмыстарын жүргізу, қарт адамдарға көмек көрсету сияқты игі істерге тартылды. Осы арқылы жастар арасында мейірімділік, жауапкершілік және қоғамдық белсенділік сияқты құндылықтар қалыптасты. Жалпы алғанда, 2026 жылғы Рамазан айында өткізілген қайырымдылық шаралары Астана қаласындағы дін саласындағы саясаттың нақты әлеуметтік мазмұнға ие екенін көрсетіп, оның қоғамдағы тұрақтылық пен бірлікті нығайтудағы рөлін айқындай түсті.

Діни әдебиеттерді тарату және миссионерлік қызметті реттеу де назардан тыс қалған жоқ. Астана қаласында бұл жұмыстар заң талаптарына сәйкес жүргізіледі. Арнайы рұқсат етілген орындарда ғана діни әдебиеттер таратылады, ал миссионерлер міндетті түрде тіркеуден өтеді. Бұл шаралар заңсыз діни әрекеттердің алдын алуға бағытталған.

Кадрларды даярлау мәселесі де өзекті. 2025-2026 жылдары Астана қаласында дін саласының мамандарына арналған бірнеше оқыту семинарлары өткізілді. Бұл семинарларда заманауи діни үрдістер, экстремизмнің жаңа түрлері және олармен күресу жолдары талқыланды. Мұндай оқыту шаралары мамандардың кәсіби деңгейін арттыруға мүмкіндік береді.

Жалпы алғанда, Астана қаласында дін саласындағы мемлекеттік саясат жүйелі түрде жүзеге асырылып келеді. Бұл саясат тек қағаз жүзінде ғана емес, нақты іс-шаралар арқылы көрініс табуда. Форумдар, кездесулер, семинарлар, ақпараттық жобалар – мұның барлығы қоғамдағы тұрақтылықты нығайтуға бағытталған.

Қорытындылай келе, Астана қаласындағы дін саласындағы саясат – қоғамның бейбіт дамуының маңызды кепілі. 2025-2026 жылдары жүзеге асырылған нақты іс-шаралар бұл бағыттағы жұмыстың нәтижелі екенін көрсетеді. Алдағы уақытта да бұл жұмыстар жалғасын тауып, жаңа бастамалармен толықтырылады деп сеніммен айтуға болады. Ең бастысы – қоғамда өзара құрмет, түсіністік және бірлік сақталуы тиіс. Себебі тұрақты қоғам – табысты мемлекеттің негізі.