САЛАУАТТЫ АСТАНА: жаңа тұжырымдама, жаңа мүмкіндіктер

Бағай НАЗАРБАЙҰЛЫ,

Астана медицина университеті

Академик Е. Д. Дәленов атындағы

Профилактикалық медицина

ғылыми-зерттеу институтының

аға оқытушысы

Соңғы жылдары Қазақстанда денсаулық сақтау жүйесін жаңғыртуға ерекше көңіл бөлініп келеді. Қазіргі таңда денсаулық сақтау саласы тек ауруды емдеумен ғана шектелмей, адамның өмір сапасын арттыруға бағытталған кешенді жүйеге айналып отыр. Осы бағыттағы маңызды стратегиялық құжаттардың бірі – 2024-2030 жылдарға арналған денсаулық сақтау инфрақұрылымын дамыту тұжырымдамасы.

Бұл құжат еліміздегі медициналық қызмет сапасын арттыру, халыққа қолжетімділікті кеңейту және заманауи инфрақұрылымды қалыптастыру мақсатында қабылданды. Аталған тұжырымдама аясында Астана қаласында да бірқатар кешенді іс-шаралар жүзеге асырылып жатыр. Өйткені Елорда денсаулық сақтау инфрақұрылымын дамыту тұжырымдамасын іске асыруда жаңа әдістер мен заманауи бағыттарды белсенді енгізетін басқа өңірлерге бастамашы болатын орталық. Елордада жүзеге асырылып жатқан шаралар тек медициналық мекемелердің санын көбейтуге емес, сонымен қатар қызмет көрсету мәдениетін, профилактикалық бағытты және халықтың денсаулыққа деген жауапкершілігін арттыруға бағытталған.

Аталмыш тұжырымдаманың негізгі мақсаты – халықтың қажеттіліктеріне сәйкес келетін тиімді және тұрақты денсаулық сақтау жүйесін қалыптастыру. Соңғы жылдардағы талдаулар көрсеткендей, Қазақстанда медициналық инфрақұрылымның тозу деңгейі әлі де жоғары. Кейбір нысандардың жартысынан астамы 40 жылдан астам уақыт пайдаланылып келеді, бұл қызмет сапасының төмендеуіне сөзсіз әсер етеді. Осыған байланысты жаңа тұжырымдама медициналық нысандарды жаңарту мен жаңадан салуды басты міндеттердің бірі ретінде нақтылап көрсетеді.

Астана қаласы – еліміздегі ең қарқынды дамып келе жатқан мегаполистердің бірі. Халық санының тұрақты өсуі медициналық қызметке деген сұраныстың артуына әкелуде. Сондықтан Елордада жаңа ауруханалар мен емханалар салу, қолданыстағы мекемелерді жаңғырту жұмыстары белсенді жүргізілуде. Қалада көпсалалы медициналық орталықтар, заманауи диагностикалық кешендер және мамандандырылған клиникалар ашылып, олар халықаралық стандарттарға сай жабдықталуда. Бұл өз кезегінде тұрғындарға жоғары сапалы медициналық қызмет алуға мүмкіндік береді.

Тұжырымдама аясында жүзеге асырылып жатқан маңызды бағыттардың бірі – ірі медициналық кластер қалыптастыру. Қазірдің өзінде қалада бірнеше жетекші ғылыми-медициналық орталықтар жұмыс істейді және олар біртұтас жүйеге біріктірілуде. Бұл кластер тек емдеу қызметін ғана емес, ғылыми зерттеулер жүргізуді, жаңа технологияларды енгізуді және медициналық туризмді дамытуды көздейді, медициналық туризмнің дамуы да осы бағыттағы жұмыстардың нәтижесі. Соңғы жылдары шетелдік пациенттердің Астана клиникаларына жүгінуі артып, әсіресе кардиохирургия, онкология және репродуктивті медицина салаларына сұраныс жоғарылаған .

Сонымен қатар, денсаулық сақтау инфрақұрылымын дамыту тек жаңа ғимараттар салумен шектелмейді. Қазіргі таңда медициналық мекемелерді заманауи жабдықтармен қамтамасыз ету мәселесіне ерекше назар аударылуда. Соңғы жылдары бұл бағытта айтарлықтай қаражат бөлініп, көптеген ауруханалар жаңа технологиялармен жабдықталды. Дегенмен, кейбір өңірлерде жабдықтардың тозуы әлі де өзекті мәселе болып отыр. Осыған байланысты Елордамызда медициналық техниканы кезең-кезеңімен жаңарту, жоғары технологиялық құралдарды енгізу жұмыстары жалғасуда.

Тағы бір маңызды бағыт – денсаулық сақтау жүйесін цифрландыру. Соңғы екі жылда электронды денсаулық сақтау жүйесі қарқынды дамып келеді. Мысалы, дәрілік заттарды таңбалау және қадағалау жүйесі енгізіліп, дәрілердің қозғалысын толық бақылауға мүмкіндік берілді. Бұл көлеңкелі айналымды азайтып, пациенттерге көрсетілетін қызметтің ашықтығын арттыруға ықпал етеді. Сонымен қатар, электронды медициналық құжаттар, онлайн жазылу жүйелері және мобильді қосымшалар арқылы қызмет көрсету кеңінен қолданыла бастады.

Алғашқы медициналық-санитарлық көмекті дамыту да басым бағыттардың бірі. Бұл халыққа ең жақын медициналық қызмет түрі болғандықтан, емханалардың қолжетімділігі мен сапасын арттыру маңызды. Осы мақсатта жаңа емханалар ашылып, дәрігерлердің жүктемесін азайтуға бағытталған шаралар қабылдануда. Сонымен қатар, профилактикалық тексерулер мен скринингтік бағдарламалар кеңейтіліп, тұрғындардың денсаулығын ерте кезеңде бақылауға мүмкіндік жасалуда. Мысалы, қалада онкологиялық аурулардың алдын алу мақсатында тегін скринингтік тексерулер ұйымдастырылып келеді .

Сонымен қатар, елордада жедел медициналық көмекті жетілдіру мәселесіне де ерекше көңіл бөлінуде. Қала халқының өсуіне байланысты жедел жәрдем қызметінің жүктемесі де артып отыр. Осыған байланысты жаңа жедел жәрдем станциялары ашылып, шақыртуларға жедел әрекет ету уақыты қысқартылуда. Сонымен бірге, диспетчерлік қызметтерге заманауи технологиялар енгізіліп, шақыртуларды тиімді басқару жүйесі қалыптасуда.

Сондай-ақ, алдын алу медицинасына ерекше мән беріле бастады. Бұрынғыдай тек ауруды емдеуге бағытталған жүйеден біртіндеп алдын алу, ерте анықтау және қауіп факторларын азайтуға бағытталған модельге көшу байқалады. Қала емханаларында профилактикалық тексерулер жүйесі жетілдіріліп, тұрғындар арасында скринингтік бағдарламалар кеңінен жүргізілуде. Әсіресе жүрек-қан тамырлары аурулары, қант диабеті, онкологиялық ауруларды ерте анықтауға арналған тексерулердің қолжетімділігі артты. Бұл бағыттағы жұмыстардың нәтижесінде ауруларды бастапқы кезеңде анықтау үлесі өсіп, емдеу тиімділігі жоғарылап келеді.

Денсаулық сақтау жүйесінің тағы бір маңызды бағыты – қоғамдық денсаулық мәдениетін қалыптастыру. Соңғы жылдары Астана қаласында салауатты өмір салтын насихаттауға бағытталған түрлі акциялар, марафондар, ашық дәрістер мен ақпараттық науқандар жиі ұйымдастырылуда. Бұл шаралар халықтың денсаулыққа деген көзқарасын өзгертуге, дұрыс тамақтану, физикалық белсенділік және зиянды әдеттерден бас тарту сияқты дағдыларды қалыптастыруға ықпал етеді. Әсіресе жастар мен мектеп оқушылары арасында өткізілетін іс-шаралар ұзақ мерзімді нәтижеге бағытталған.

Денсаулық сақтау жүйесін дамытуда медициналық қызмет көрсету сапасын бағалау мен бақылау жүйесі де маңызды рөл атқарады. Қазіргі кезде пациенттердің пікірін ескеру, қызмет сапасын бағалау және кері байланыс жүйесін жетілдіру бағытында нақты қадамдар жасалуда. Мысалы, медициналық ұйымдарда пациенттердің шағымдары мен ұсыныстарын қабылдайтын арнайы бөлімдер жұмыс істейді, ал кейбір мекемелерде цифрлық бағалау жүйелері енгізілген. Бұл медициналық қызметтің ашықтығын арттырып, халық сенімін нығайтуға ықпал етеді.

Жеке медицина секторының белсенділігі – денсаулық сақтау саласының дамуына ықпал ететін тағы бір бағыт. Соңғы кездерде жеке клиникалар саны артып, олар көрсететін қызмет түрлері де кеңейіп келеді. Бұл мемлекеттік медициналық мекемелерге түсетін жүктемені азайтып қана қоймай, бәсекелестік ортаны қалыптастырады. Нәтижесінде қызмет сапасы артып, пациенттер үшін таңдау мүмкіндігі көбейеді. Жеке сектордың дамуы әсіресе диагностикалық қызметтер мен тар бейінді медициналық көмекті дамытуда маңызды рөл атқарады.

Медицина саласында телемедицина мен қашықтықтан кеңес беру қызметтері де белсенді дамып келеді. Қаламызда бұл бағытта бірқатар жобалар іске асырылып, тұрғындар дәрігерге онлайн түрде жүгіну мүмкіндігіне ие болуда. Бұл әсіресе уақытты үнемдеуге, кезектерді азайтуға және алғашқы кеңесті жедел алуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, ауылдық жерлермен байланыс орнатып, күрделі жағдайларда мамандардың қашықтықтан кеңес беруіне жол ашады.

Ерекше назар аударылып отырған тағы бір мәселе – психикалық денсаулықты сақтау. Қоғамда психологиялық көмекке деген сұраныс артып келеді. Осыған байланысты психологиялық қолдау орталықтары, сенім телефондары және кеңес беру қызметтері кеңейтілуде. Мектептер мен жоғары оқу орындарында психологтардың жұмысы күшейтіліп, жастардың эмоционалдық жағдайына назар аударылуда. Бұл бағыт қоғамдағы әлеуметтік тұрақтылық пен өмір сапасына тікелей әсер етеді.

Денсаулық сақтау жүйесін дамытуда кадрлардың жаңа буынын қалыптастыру да маңызды орын алады. Жас дәрігерлерді қолдау, олардың тәжірибе жинақтауына жағдай жасау және үздіксіз білім алуына мүмкіндік беру бағытында жұмыстар жүргізілуде. Халықаралық тәжірибе алмасу бағдарламалары, шетелдік мамандарды тарту және бірлескен ғылыми жобалар жүзеге асырылып жатыр. Бұл отандық медицинаның сапасын арттыруға ықпал етеді.

Сонымен бірге, қалада экологиялық факторлардың денсаулыққа әсерін азайту бағытында да жұмыстар қолға алынуда. Ауаның сапасын бақылау, жасыл аймақтарды көбейту, тұрғындардың экологиялық мәдениетін арттыру сияқты шаралар халық денсаулығына оң әсер етеді. Себебі қазіргі таңда денсаулық сақтау тек медициналық қызметпен ғана емес, өмір сүру ортасының сапасымен де тығыз байланысты.

Жүзеге асырылып жатқан тағы бір маңызды бағыт – балалар мен ана денсаулығын қорғау. Перинаталдық орталықтар мен балалар ауруханаларының қызметі жетілдіріліп, жаңа технологиялар енгізілуде. Ана мен бала өлімін азайту, жүктілікті қауіпсіз жүргізу және балалардың денсаулығын бақылау мәселелері ерекше назарда. Сонымен қатар, мектеп медицинасы жүйесі де дамып, балалардың денсаулығын тұрақты бақылау мүмкіндігі кеңейтілуде.

Кадрлық әлеуетті дамыту да тұжырымдаманың маңызды бөлігі болып табылады. Бүгінде елімізде дәрігерлер мен орта буын медициналық қызметкерлердің тапшылығы байқалады. Осы мәселені шешу үшін Астана қаласында тұрақты түрде  медициналық кадрларды даярлау, қайта даярлау және біліктілігін арттыру бағытында жүйелі жұмыстар жүргізілуде. Жас мамандарды қолдау, олардың кәсіби дамуына жағдай жасау және әлеуметтік кепілдіктер беру арқылы медицина саласына білікті кадрларды тарту көзделіп отыр.

Тұжырымдамада халықаралық стандарттарға сәйкес сапа жүйесін енгізу мәселесі де ерекше атап өтілген. Астана қаласындағы бірқатар медициналық ұйымдар JCI (Joint Commission International) сияқты халықаралық аккредитациядан өткен. Бұл – көрсетілетін қызмет сапасының жоғары деңгейде екенін білдіреді. Алдағы жылдары мұндай ұйымдардың санын арттыру жоспарланып отыр.

Денсаулық сақтау саласына жеке инвестицияларды тарту да маңызды бағыттардың бірі. Мемлекет пен жеке сектор арасындағы әріптестік негізінде жаңа медициналық орталықтар ашылып, қызмет көрсету сапасы артып келеді. Астана қаласы инвестиция тарту бойынша жетекші қалалардың бірі саналады. Бұл өз кезегінде жаңа жұмыс орындарын ашуға және медициналық қызметтердің қолжетімділігін арттыруға ықпал етеді.

Қалада өткізіліп жатқан халықаралық конференциялар мен форумдар да денсаулық сақтау саласының дамуына серпін беруде. Мысалы, 2025 жылдың 13-14 қазаны күндері Астана қаласында өткен «Қазақстан денсаулық сақтау саласы: инновациялар, қолжетімділік, жаһандану» атты халықаралық конференцияға 200-ден астам қатысушы, медициналық ұйымдар, жеке сектор, ғылыми қауымдастық және халықаралық сарапшылар, мемлекеттік органдардың өкілдері т.б. қатысып, дәрілік саясат, медициналық туризмді дамыту: перспективалар мен мүмкіндіктері және т.б. саланың өзекті мәселелері мен болашағы талқыланды. Мұндай іс-шаралар халықаралық тәжірибе алмасуға және жаңа технологияларды енгізуге мүмкіндік береді.

Жалпы алғанда, 2024-2030 жылдарға арналған тұжырымдама аясында Елордамызда жүзеге асырылып жатқан шаралар кешенді әрі жүйелі сипатқа ие. Инфрақұрылымды жаңарту, цифрландыру, кадр даярлау және халықаралық стандарттарды енгізу сияқты бағыттар өзара үйлесімді жүзеге асырылып келеді. Нәтижесінде қалада заманауи, қолжетімді және тиімді денсаулық сақтау жүйесі қалыптасуда.

Денсаулық сақтау саласын дамыту тек инфрақұрылымды жаңартумен шектелмей, оның мазмұнын, қызмет көрсету тәсілдерін және халықпен өзара әрекеттесу мәдениетін түбегейлі өзгертуге бағытталған. Профилактикаға басымдық беру, цифрландыру, кадрлық әлеуетті дамыту, психологиялық және қоғамдық денсаулықты нығайту сияқты бағыттар кешенді түрде жүзеге асырылып келеді. Бұл өз кезегінде елорданың денсаулық сақтау жүйесін заманауи, тиімді және халыққа барынша қолжетімді деңгейге көтереді деп күтілуде.

Қорытындылай келе, Астана қаласы денсаулық сақтау саласын дамыту бойынша еліміздегі жетекші орталықтардың біріне айналып отыр. Жаңа тұжырымдама аясында қолға алынған іс-шаралар алдағы жылдары да өз жалғасын тауып, халықтың өмір сүру сапасын арттыруға, денсаулығын нығайтуға және медициналық қызметтердің қолжетімділігін қамтамасыз етуге бағытталады. Бұл бастамалар Қазақстанның жалпы денсаулық сақтау жүйесін жаңа деңгейге көтеруге мүмкіндік беретіні анық.