АСТАНА – МӘДЕНИЕТ ПЕН ӨНЕР ТОҒЫСЫНДА

Нұрлан Бекенов,

Астана қаласы әкімінің мемлекеттік академиялық

 филармониясы қазақ оркестрінің дирижері,

 ҚР Мәдениет қайраткері

Астана қаласы соңғы жылдары мәдени астана ретіндегі мәртебесін айқын көрсетіп келеді. Еліміздің жүрегі ғана емес, сонымен қатар мәдени, өнер және руханият орталығы ретінде танымал  қала өзінің заманауи сәулетімен, кең даңғылдарымен және ұлттық дәстүрлерді жаңа форматта сақтаумен ерекшеленеді. Тек әкімшілік орталық емес, сонымен қатар халықтың рухани өмірін байытатын маңызды мәдени аймаққа айналған елордада театрлар, көркемсурет галереялары, музейлер мен концерт залдары мол, олардың әрқайсысы қала өмірінің сәнін келтіріп, тұрғындардың рухани дамуына септігін тигізеді.

Қалада заманауи архитектура мен қазақ мәдениетін үйлестіретін көрнекті нысандар арқылы қала тұрғындары мен қонақтары тарихпен, өнер туындыларымен және ұлттық мұрамен таныса алады. Сонымен қатар, Астанада түрлі өнер фестивальдері, музыкалық және театралдық шаралар жиі өткізіледі. Бұл мәдени өмір қалаға тек көркемдік қана емес, сонымен қатар әлеуметтік және рухани қырын береді.

Астана – руханият пен мәдениеттің тоғысу орталығы ретінде де маңызды. Қалада діни дәстүрлер мен халықтық салт-дәстүрлер жарасыммен үйлескен. Мәдени кешендер, мешіттер, орталық кітапханалар мен қоғамдық алаңдар тұрғындардың рухани қажеттіліктерін қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, Астана қаласы жас ұрпаққа патриоттық тәрбие беретін орталыққа айналып отыр.

Тұрғындар үшін Астана – тек өмір сүретін орын емес, ол рухани байлыққа кенелетін, өнер мен мәдениетке шабыт беретін тірек. Әрбір көшесі, әрбір нысаны мен көркемдік шаралары арқылы қала өзіндік мәдени мұра ретінде танытады. Осылайша, Астана – өнер мен руханиятты астастырып, заманауи қалалық өмір мен ұлттық дәстүрді үйлестіретін айрықша мәдени ортаға айналған.

Соңғы уақытта елордада өткен және әлі де жалғасып жатқан өнер мен мәдениет саласындағы іс-шаралар ауқымы кеңейіп, мазмұны тереңдей түсті. Бұл кезеңде ұйымдастырылған фестивальдер, концерттер, көрмелер мен театр қойылымдары ұлттық өнерді жаңғыртып қана қоймай, заманауи мәдени бағыттардың да дамуына серпін берді. Сөзіміз дәлелді болу үшін, алысқа бармай-ақ өткен 2025 жылдағы және ағымдағы 2026 жылдың үлесіндегі іс-шаралардың бірқатарына тоқталып өтсек.

Ең алдымен өзіміз қызмет етіп жатқан Еркеғали Рахмадиев атындағы мемлекеттік академиялық филармония қабырғасында соңғы уақыттарда өткен мазмұнды шараларға назар салмақпыз. Елорданың мәдени тынысын айқындайтын басты өнер ордаларының бірі ретінде маңызды әрі ауқымды іс-шараларымен ерекшеленді. Бұл кезеңде филармония сахнасында классикалық музыка кештері, ұлттық өнерді насихаттайтын концерттер, халықаралық деңгейдегі фестивальдер мен шығармашылық жобалар жүйелі түрде ұйымдастырылды.

Филармонияның симфониялық оркестрі мен камералық ансамбльдері әлемдік классика жауһарларын тыңдарманға жоғары деңгейде ұсынды. Бетховен, Моцарт, Чайковский сынды композиторлардың шығармалары заманауи интерпретацияда орындалып, көрерменнің ерекше ықыласына бөленді. Сонымен қатар, қазақстандық композиторлардың туындыларына да кеңінен орын беріліп, ұлттық музыканың өрісі кеңейе түсті.

2025 жылы өткен «Жас таланттар» концерті жас орындаушыларға үлкен сахнаға жол ашқан маңызды алаң болды. Бұл жоба аясында өнер жолын енді бастаған музыканттар кәсіби оркестрмен бірге өнер көрсетіп, өз шеберліктерін шыңдады. Ал 2026 жылы ұйымдастырылған «Ұлы дала әуендері» атты концерттік бағдарлама халқымыздың дәстүрлі музыкасын жаңа форматта таныстыруымен ерекшеленді. Домбыра, қобыз, жетіген сынды ұлттық аспаптардың сүйемелдеуімен орындалған туындылар көрерменге рухани әсер сыйлады.

Филармония қабырғасында халықаралық әріптестік те қарқын алды. Шетелдік дирижерлер мен орындаушылардың қатысуымен өткен концерттер мәдени байланыстарды нығайтып, тыңдарманға әлемдік өнердің үздік үлгілерін тамашалауға мүмкіндік берді. Сонымен бірге, камералық музыка фестивальдері мен вокалдық кештер көркемдік деңгейімен ерекшеленіп, өнерсүйер қауымның жоғары бағасына ие болды.

Балалар мен жасөспірімдерге арналған танымдық концерттер де назардан тыс қалмады. Музыка әлеміне қызығушылықты арттыру мақсатында арнайы бағдарламалар әзірленіп, жас тыңдарманға өнердің қыр-сырын түсіндіру жұмыстары жүргізілді.

Жалпылама тоқталсақ, 2025 жыл Астана үшін мәдени оқиғаларға бай кезең болды. Өткен жылдың мәдени күнтізбесі көктем мерекесімен басталды. 14-22 наурыз аралығында Астанада Наурыз мейрамына арналған ауқымды іс-шаралар өтті. Қаланың «Қазақ елі» монументі алаңы, «Астана Арена» маңы және қалалық саябақтарда этноауылдар құрылып, ұлттық салт-дәстүрлер көрсетілді. Бұл күндері «Наурыз Fest – 2025» атты мәдени бағдарлама ұйымдастырылып, оның аясында ұлттық ойындар, айтыс, терме, жыр кештері өтті. 21 наурыз күні өткен басты концертте дәстүрлі әншілер мен заманауи эстрада жұлдыздары бір сахнада өнер көрсетті. Бұл іс-шара ұлттық мәдениеттің сабақтастығын айқын көрсетті.

2025 жылғы маңызды мәдени оқиғалардың бірі – 6 шілде Астана күніне арналған мерекелік бағдарлама болды. 1-7 шілде аралығында қалада 100-ден астам іс-шара ұйымдастырылды. Солардың ішінде 2-5 шілде күндері өткен IV халықаралық «Құралай» қуыршақ театрлары фестивалі ерекше атап өтуге тұрарлық. Фестивальге Түркия, Грузия, Испания және Қазақстан театрлары қатысып, балалар мен ересектерге арналған қойылымдар ұсынды.

5 шілде күні Есіл өзенінің жағалауындағы амфитеатрда «JazzVIBE Astana – 2025» халықаралық музыкалық концерті өтті. Бұл кеште симфониялық оркестр мен джаз орындаушылары бірігіп, ерекше музыкалық атмосфера қалыптастырды. Ал 6 шілде күні орталық алаңда өткен гала-концертке мыңдаған көрермен жиналды.

2025 жылғы ең ірі халықаралық мәдени іс-шаралардың бірі – 9-13 шілде аралығында өткен Comic Con Astana 2025 болды. Бұл фестивальге 70 мыңнан астам адам қатысып, кино, комикс, анимация және гейминг саласындағы жаңалықтар ұсынылды. Фестиваль аясында косплей байқаулары, кино жұлдыздарымен кездесулер және шеберлік сабақтары өтті. Ерекше атап өтерлігі – қазақ мифологиясындағы кейіпкерлерді заманауи стильде бейнелеген қатысушылардың көп болуы. Жастар арасында үлкен қызығушылық тудырған кино, анимация, ойын индустриясы мен косплей мәдениетін қамтыған бұл фестивальдер Астананың мәдени әртүрлілігін көрсетеді. Мұнда ұлттық элементтер де назардан тыс қалмады: кейбір қатысушылар қазақ мифологиясындағы кейіпкерлерді заманауи стильде бейнеледі.

Ұлттық өнер бағытында 18-20 тамыз күндері өткен «Астана-Арқау 2025» халықаралық фестивалі маңызды орын алды. Бұл шараға Қырғызстан, Әзербайжан, Түркия, Өзбекстан және басқа да елдердің өнерпаздары қатысты. Фестиваль барысында күй, терме, жыр және фольклорлық ансамбльдердің концерттері өтті. Сонымен қатар, ғылыми конференциялар ұйымдастырылып, түркі халықтарының мәдени мұрасы талқыланды. Ұлттық өнердің маңызды бағыты – дәстүрлі музыканы насихаттайтын бұл ауқымды шарада қазақтың күй өнері, терме, жыр, сондай-ақ басқа түркі елдерінің фольклорлық мұралары кеңінен насихатталды. Домбыраның үні, қобыздың сарыны заманауи сахналық форматта ұсынылып, жас буынның қызығушылығын арттырды. Әсіресе, жастар арасында дәстүрлі музыканы жаңа форматта қабылдау үрдісі байқалды.

2025 жылдың күз мезгілінде театр өнері ерекше белсенділік танытты. Қыркүйек-қазан айларында Астанада «Театр ALL» халықаралық театр фестивалі өтті. Бұл фестиваль аясында отандық және шетелдік театрлар заманауи және классикалық қойылымдарын ұсынды. Қазақ театрларының репертуарында ұлттық тақырыптағы пьесалардың көбеюі байқалды. Мысалы, тарихи тұлғаларға арналған драмалық қойылымдар көрерменнің үлкен қызығушылығын тудырды.

Қала театрлары сахналаған классикалық және заманауи қойылымдар көрерменнің талғамын кеңейтті. Қазақ драматургиясының таңдаулы туындылары жаңа режиссерлік шешімдермен сахналанып, ұлттық болмысты жаңаша қырынан танытты. Театр сахнасында тарихи тұлғалар мен ұлттық құндылықтар туралы қойылымдардың көбеюі – мәдени саясаттың маңызды бағытының бірі.

«Eurasian Music Week – Astana 2025» музыкалық апталығы да мәдени өмірдің маңызды бөлігіне айналды. 10-16 қараша аралығында өткен бұл іс-шарада классикалық музыка концерттері, опера және балет қойылымдары ұйымдастырылды. Жергілікті орындаушылармен қатар шетелдік музыканттар да қатысты.

Өткен жылғы мәдени өмірдің тағы бір ерекшелігі – халықаралық фестивальдердің көбеюі. Астана түрлі елдердің өнерпаздарын біріктіретін алаңға айналды. Мұндай іс-шаралар мәдени алмасуды күшейтіп қана қоймай, қазақстандық өнердің әлемдік деңгейде танылуына ықпал етті. Халықаралық қатысушылардың қазақ мәдениетіне деген қызығушылығы да артып келеді. Олар ұлттық өнер элементтерін өз шығармашылығында қолдануға талпынып, мәдени диалогтың жаңа формаларын қалыптастыруда.

Заманауи мәдениет бағытында да айтарлықтай өзгерістер байқалды. 2025 жылы қалада өткен жастар фестивальдері, street-art жобалар, заманауи музыка концерттері шығармашылық еркіндікке жол ашты. Қала көшелеріндегі муралдар, арт-объектілер, ашық аспан астындағы көрмелер Астананың мәдени кеңістігін жандандыра түсті. Бұл үрдіс әсіресе жас суретшілер мен дизайнерлер үшін үлкен мүмкіндікке айналды.

2025 жылдың соңына қарай, желтоқсан айында, Тәуелсіздік күніне арналған мәдени іс-шаралар өтті. 10-16 желтоқсан аралығында қала театрларында арнайы қойылымдар қойылып, көрме залдарында тарихи тақырыптағы экспозициялар ұйымдастырылды. Бұл іс-шаралар ұлттық рухты көтеруге бағытталды.

2026 жыл Астанада мәдени бастамалардың жаңа кезеңімен басталды. Қаңтар айында қысқы мәдени фестивальдер ұйымдастырылып, мұз айдындарында музыкалық шоулар мен жарық инсталляциялары көрсетілді. 15-20 қаңтар аралығында өткен «Winter Art Fest Astana – 2026» фестивалі қала тұрғындарына ерекше әсер қалдырды.

2026 жылғы Наурыз мерекесі де кең көлемде аталып өтті. 14-22 наурыз аралығында өткен «Наурыз мейрамы – Ұлы дала дәстүрі» бағдарламасы аясында этноауылдар, ұлттық тағамдар фестивалі, қолөнер жәрмеңкелері ұйымдастырылды. 21 наурыз күні өткен басты сахналық қойылымда қазақ халқының тарихы мен мәдениеті театрландырылған түрде көрсетілді.

Астанадағы Наурыз мерекесі соңғы жылдары тек дәстүрлі форматпен шектелмей, заманауи технологиялармен де толықтырылып келеді. Соның жарқын мысалдарының бірі – жақында ғана наурыз тойлауда ұйымдастырылған дрон шоу болды. Бұл шоу мерекелік бағдарламаның ең әсерлі және көпшілік назарын аударған бөліктерінің біріне айналды.

Дрон шоу Наурыз мерекесінің негізгі күндері, яғни 21 наурыз кешкі уақытта қаланың орталық бөлігінде өткізілді. Шара барысында жүздеген жарықдиодты дрондар түнгі аспанда синхронды түрде қозғалып, түрлі бейнелер мен символдарды көрсетті. Көрермендер қазақтың ұлттық ою-өрнектерін, киіз үйдің бейнесін, домбыра силуэтін және «Наурыз құтты болсын» деген жазуды әуеде анық көре алды. Сонымен қатар, күн мен көктемнің келуін білдіретін анимациялық композициялар көрсетілді.

Бұл шоу тек визуалды көрініс емес, сонымен қатар музыкалық сүйемелдеумен бірге ұсынылды. Қазақтың дәстүрлі күйлері мен заманауи өңдеудегі әуендер дрондардың қозғалысымен үйлестіріліп, ерекше атмосфера қалыптастырды. Осы арқылы ұйымдастырушылар ұлттық мәдениет пен цифрлық технологияның үйлесімін көрсетуге тырысты.

Дрон шоудың ұйымдастырылуына Астана қаласының әкімдігі тікелей қолдау көрсетті. Сонымен қатар, іс-шараны өткізуге қалалық мәдениет басқармасы мен заманауи технологиялармен айналысатын арнайы компаниялар атсалысты. Мұндай жобалар әдетте мемлекеттік мәдени бағдарламалар аясында жүзеге асырылады, олардың бәрі өз кезегінде  қаланың имиджін көтеруге және туристік тартымдылығын арттыруға бағытталған.

Айта кету керек, дрон шоу форматындағы іс-шаралар Қазақстанда соңғы жылдары ғана кеңінен қолданыла бастады. Бұрын мұндай технологиялар көбінесе халықаралық көрмелер мен ірі мерекелерде ғана көрсетілетін. Ал енді олар ұлттық мерекелердің ажырамас бөлігіне айналып келеді. Бұл – елдегі мәдени саясаттың заманауи бағытқа бет бұрғанының белгісі.

Наурыздағы дрон шоу тек көңіл көтеру шарасы ғана емес, сонымен қатар мәдени коммуникацияның жаңа түрі болды. Ол жастарды қызықтырып қана қоймай, ұлттық құндылықтарды визуалды түрде жеткізудің тиімді құралына айналды. Әсіресе балалар мен жасөспірімдер үшін бұл ерекше әсер қалдырған оқиға болды. Астанада өткен Наурыз мерекесіндегі дрон шоу – дәстүр мен технологияның үйлесімін көрсеткен заманауи мәдени жобалардың бірі. Ол қаланың мәдени өмірін жаңа деңгейге көтеріп, мерекелік бағдарламаның мазмұнын байытты. Мұндай іс-шаралар алдағы уақытта да жалғасын тауып, ұлттық мерекелердің жаңа форматын қалыптастыра беретіні сөзсіз. Қаланың мәдени өміріндегі маңызды үрдістердің бірі – цифрлық технологиялардың енгізілуі екеніне анық дәлел бола алды. Көрмелер мен концерттерде интерактивті элементтер, 3D визуализациялар, мультимедиялық шешімдер кеңінен қолданылуда. Бұл көрермендерге жаңа форматтағы мәдени тәжірибе ұсынады.

Бағамдап қарасақ, 2025-2026 жылдары Астанада өткен мәдени іс-шаралар бірнеше бағытты қамтыды: ұлттық өнерді дамыту, халықаралық мәдени байланыстарды нығайту, жастар мәдениетін қолдау және заманауи өнерді дамыту. Бұл үрдістердің барлығы елорданың мәдени дамуына оң әсерін тигізді.

Қорытындылай келе, Астана қаласы осы кезеңде мәдени орталық ретінде өзінің рөлін күшейтті. Нақты даталармен ұйымдастырылған фестивальдер мен іс-шаралар қаланың мәдени өмірін жүйелі түрде дамытуға мүмкіндік берді. Ұлттық өнер мен заманауи бағыттардың үйлесуі Астананың ерекше мәдени келбетін қалыптастырды. Сонымен қатар, халықаралық деңгейдегі фестивальдер мен өнер шараларының көбеюі елорданың мәдени беделін арттырып, жас таланттардың танылуына жаңа мүмкіндіктер ашады. Алдағы жылдары да бұл үрдіс жалғасып, заманауи мәдени кеңістіктер ашылып, елорда жаңа мәдени жобалардың орталығына айналып, шығармашылық бастамаларға қолдау арта түсері анық. Бұл үрдіс Астананың тек әкімшілік емес, сонымен қатар рухани және мәдени тұрғыдан да жетекші орталыққа айналуына ықпал етпек.