ТАМЫРЫ МЫҚТЫ ЕЛДІҢ ТАҒДЫРЫ БЕРІК, БОЛАШАҒЫ БАЯНДЫ

Берік АҒЫБАЕВ,
1990 жылы Түркістан облысы, Бәйдібек ауданы, Талап ауылында туған. 2011 жылы Алматы энергетика және байланыс университетінің электр-энергетика факультетін, 2018 жылы Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университетінің тарих мамандығы магистратурасын бітірген. 2007 жылдан Болашақ Республикалық Қозғалысының Жастар Қанатының мүшесі. 2011 жылдан бастап Қазақ қатынас жолдары университеті жанындағы Техника-экономикалық колледжінде оқытушы болып жұмыс жасайды.
2012-2016 жыдары Болашақ Республикалық қозғалысы төрағасының орынбасары және «Болашақ жастар» газетінің бас редакторының орынбасары қызметін, 2016-2017 жылдар аралығында Алатау аудандық «Almaty zhastary» орталығының директоры қызметін атқарды.

Адам өміріндегі ең қасиетті ұғымдардың бірі – туған жер, туған ауыл. Қазақ халқы ежелден «Отан – отбасынан басталады», «Туған жерге туыңды тік» деп, адамның қайда жүрсе де өз тамырын ұмытпау керектігін ұрпақ санасына сіңіріп отырған. Шынында да, кез келген бәйтерек қанша жайқалып, биікке бой созса да, оның өмірі тамырына байланысты. Тамыры әлсіресе – бәйтерек те құлайды. Сол сияқты адам да қанша биік дәрежеге жетсе де, өзінің шыққан жерінен, туған ауылынан ажырамауы тиіс. Өйткені адамның рухани қуаты, ұлттық болмысы, адамгершілік қасиеті туған топырақтан нәр алады.

Ауыл – әр адамның алғашқы бесігі, тәрбиенің бастауы. Баланың мінезі, дүниетанымы, адамгершілік қасиеттері ең алдымен сол ортада қалыптасады. Кең далада еркін өскен бала табиғатпен үндесіп, қарапайымдылықты, еңбекқорлықты, төзімділікті бойына сіңіреді. Ауылдағы үлкендердің өнегесі, ақсақалдардың батасы, аналардың мейірімі – бәрі қосылып, тұлғаның рухани негізін қалыптастырады. Сондықтан да ауылдан шыққан азаматтар қай салада жүрсе де, сол тәрбиені өзімен бірге ала жүреді. Қалада қызмет етіп, үлкен мансап иесі атанған талай азаматтың бойынан ауылға тән кеңдік пен шынайылық байқалып тұрады. Себебі ауыл тәрбиесі – адамның жанына сіңетін өмір мектебі.

Қазақ әдебиетінде ауыл тақырыбы ерекше орын алады. Ақын-жазушылар туған жердің қадірін терең жырлап, ауылды ұлттық рухтың алтын бесігі ретінде көрсетті. Абай Құнанбайұлы шығармаларында туған жерге деген сүйіспеншілік пен адам болмысының негізі қатар өрілсе, Мұхтар Әуезов туындыларында қазақ ауылының тұтас болмысы, салт-дәстүрі кеңінен бейнеленеді. Ал Мұхтар Шаханов шығармаларында туған жер, ұлттық құндылық, рухани тәуелсіздік тақырыптары ерекше орын алады. Ақын адамның өз тегін, өз жерін ұмытпауы керектігін жиі көтереді. Ол үшін туған ауыл – жай ғана мекен емес, ол – адамның арының, рухының тірегі. Туған жерден алыстау – тек географиялық қашықтық емес, рухани үзілу қаупі. Сондықтан ұлттың болашағы ауылдың сақталуымен тікелей байланысты.

Алайда бүгінгі күні ауыл мәселесі өте өзекті болып отыр. Көптеген ауылдар бос қалып, халық саны азайып бара жатыр. Жастар білім мен жұмыс іздеп, үлкен қалаларға жаппай көшуде. Бұл – заман талабы болғанымен, оның салдары да ауыр. Кей ауылдарда мектептер жабылып, үйлер қаңырап бос қалып, тіршілік тоқырауға ұшырауда. Ауылдың бос қалуы – тек демографиялық мәселе емес, ол ұлттық тамырдың әлсіреуіне әкелетін қауіпті үрдіс. Егер ауыл әлсіресе, ұлттық дәстүр де әлсірейді. Өйткені қазақтың тілі, салты, дарқан мінезі мен рухы ең алдымен ауылда сақталған.

Сондықтан бізге тек ауылды сағыну жеткіліксіз – оны қайта жандандыру қажет. Ең алдымен қоғамдағы көзқарасты өзгерту керек. Қалада тұруды жетістік, ал ауылда қалуды артта қалу деп қабылдайтын түсініктен арылуымыз керек. Керісінше, ауылда өмір сүруді жаңа заманның бір құндылығына, тіпті мақтанышына айналдыру қажет. Өйткені ауыл – еңбек пен адалдықтың ортасы.

Бүгінгі технология дамыған дәуірде ауыл мен қала арасындағы алшақтықты азайтуға толық мүмкіндік бар. Интернет арқылы қашықтан жұмыс істеу, ауылда кәсіп бастау, агробизнес пен туризмді дамыту – мұның бәрі нақты жүзеге асатын бағыттар. Ауыл – тек өткеннің белгісі емес, ол – болашақтың да мүмкіндігі. Экологиялық таза өнім өндіру, табиғат аясында өмір сүру – қазіргі қоғамда жоғары бағаланатын артықшылықтардың бірі.

Ауыл жағдайын көтеру үшін нақты істер қажет. Ең алдымен ауылдағы инфрақұрылымды дамыту маңызды. Жол, интернет, аурухана, мектеп мәселесі шешілмейінше, жастар ауылда тұрақтамайды. Әр ауылда сапалы интернет болса, жастар қалаға кетпей-ақ білім алып, жұмыс істей алады. Қазіргі таңда әлемнің көптеген елдерінде адамдар шалғай ауылда отырып-ақ үлкен жобаларды жүзеге асырып отыр. Демек, мүмкіндік бар, тек соны дұрыс пайдалану қажет.

Сонымен қатар ауыл шаруашылығын жаңа деңгейге көтеру керек. Қазақ жері – мал мен егінге бай өлке. Бірақ біз әлі күнге дейін шикізат сатумен ғана шектеліп келеміз. Ауылдарда шағын зауыттар ашылып, сүт, ет, жүн, тері өнімдерін өңдейтін кәсіпорындар көбейсе, халыққа жұмыс та табылады, ауыл экономикасы да нығаяды. Әр аудан өзін-өзі қамтамасыз ететін деңгейге жетуі тиіс. Бұл – ауылды дамытудың ең тиімді жолдарының бірі.

Тағы бір маңызды мәселе – жастарды ауылға тарту. Ол үшін жас мамандарға жағдай жасау керек. Үй беру, төмен пайызды несие ұсыну, кәсіп бастауға грант бөлу – жастарды ынталандыратын нақты қадамдар. Ауылға барған мұғалім мен дәрігер өзін қадірлі сезінуі керек. Егер ауылда жақсы жағдай жасалса, көптеген жастар туған жеріне оралуға дайын.

Ауылдың рухани өмірін де жандандыру қажет. Бұрын ауылда клубтар, кітапханалар, мәдени кештер халықты біріктіріп тұратын. Қазір көп жерде бұл ұмыт қалған. Әр ауылда спорт алаңдары салынып, өнер үйірмелері ашылып, ұлттық дәстүрді насихаттайтын шаралар көбейсе, жастар бос уақытын пайдалы өткізер еді. Ауыл тек жұмыс орны ғана емес, толыққанды өмір сүретін рухани ортаға айналуы тиіс.

Сондай-ақ ауыл туризмін дамыту – үлкен мүмкіндік. Қазақтың кең даласы, таза ауасы, ұлттық тағамдары мен салт-дәстүрі шетелдіктер үшін де қызық. Этноауылдар ашып, қымыз өндіруді, ұлттық ойындарды, ат туризмін дамыту арқылы ауыл экономикасына жаңа серпін беруге болады. Бұл әрі мәдениетті насихаттайды, әрі табыс көзіне айналады.

Ең маңызды мәселелердің бірі – туған ауылдан шыққан ауқатты азаматтардың елге жанашыр болуы. Бұрынғы қазақтың байлары мен билері өз ауылындағы жетім мен жесірді жылатпаған. Ел ішіндегі кедей-кепшіктің жағдайын жасап, мешіт, медресе, көпір, жол салдырған. Байлықты тек жеке басының игілігі емес, халықтың аманаты деп түсінген. Қазіргі таңда да туған жерден шыққан кәсіпкерлер мен дәулетті азаматтар ауылға көбірек қолдау көрсетуі керек. Бірі мектеп салып берсін, бірі спорт кешенін ашсын, бірі жұмыс орындарын көбейтсін. Өз ауылына инвестиция салған адам – тек туған жеріне емес, тұтас ұлтқа қызмет етеді.

Өкінішке қарай, кейбір азаматтар ауылдан шыққан соң туған жеріне сирек оралады. Алайда адамды өсірген де, тәрбиелеген де – сол ауыл. Сондықтан туған жер алдындағы парызды ұмытпау керек. Егер әрбір жағдайы бар азамат өз ауылына аз да болса үлес қосса, көптеген ауылдың ажары кірер еді.

Сондықтан қоғамға үндеу тастау – уақыт талабы:

Ауылды ұмытпайық.

Ауылдан безбейік.

Ауылда өмір сүруді ұят емес, керісінше мақтанышқа айналдырайық.

Туған жерге қызмет етуді әр азаматтың борышы деп білейік.

Әркім өз туған жеріне шамасы келгенше үлес қоссын. Біреу кәсіп ашсын, біреу үй салсын, біреу білімін ауылға арнасын. Бірі ағаш ексін, бірі мектепке көмектессін, енді бірі ауыл жастарына жол көрсетсін. Осындай кішігірім қадамдардың өзі үлкен өзгеріске бастайды.

Қорыта айтқанда, адам қанша биікке көтерілсе де, өзінің тамырын ұмытпауы керек. Тамырынан ажыраған бәйтерек ұзақ өмір сүрмейді. Сол сияқты туған жерінен қол үзген адам да рухани әлсірейді. Ауыл – біздің өткеніміз ғана емес, болашағымыздың да негізі. Егер біз ауылды сақтап, оны дамытуға күш салсақ, онда ұлттық болмысымызды да сақтап қаламыз. Ауылды қайта тірілту – бұл тек ауылдың емес, тұтас ұлттың болашағын сақтау деген сөз.

Тамыры мықты елдің тағдыры берік, болашағы баянды болады.