«ТҮНГІ ҚАЛАДАҒЫ БАЛАЛАР» ЖЕДЕЛ-ПРОФИЛАКТИКАЛЫҚ ІС-ШАРАСЫ

Құқықтық мемлекет – өркениет алғышарты

Жанна ИМАНҚҰЛ

«Жалын» журналының қызметкері,

«Ақпарат саласының үздігі» иегері

Елордамыз Астана – тек саяси, мәдени және экономикалық орталық қана емес, сонымен қатар қауіпсіздігімен ерекшеленетін заманауи қала. Қоғамдық тәртіпті сақтау, қылмыстың алдын алу және азаматтардың өмір сүру сапасын арттыру мақсатында жүйелі жұмыстар атқарылып келеді. «Қауіпсіз қала» тұжырымдамасы аясында Астанада заманауи технологиялар кеңінен қолданылады. Бейнебақылау камераларының саны жыл сайын артып, қала көшелері мен қоғамдық орындар толық бақылауға алынған. Бұл кез келген құқық бұзушылықтың алдын алып, жедел әрекет етуге мүмкіндік береді.

Құқық қорғау органдары мен әкімдік бірлесе отырып, жастардың түнгі уақытта қоғамдық тәртіпті бұзу фактілерінің алдын алу бағытында рейдтер жүргізуде. Сонымен қатар, мектептерде, колледждерде құқықтық тәрбие беру, жасөспірімдердің бос уақытын тиімді ұйымдастыру – басты назарда.

Астана қаласы – халықаралық деңгейдегі ауқымды іс-шаралардың орталығы. Осы орайда қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін арнайы жоспарлар жасалып, қонақтар мен тұрғындардың тыныштығын бұзуға жол берілмейді. Елордамыздың қауіпсіз, тыныш әрі өмір сүруге қолайлы қала екенін мақтанышпен айта аламыз. Бұл – құқық қорғау органдарының, жергілікті биліктің және тұрғындардың бірлескен еңбегінің нәтижесі.

Астана – еліміздің әкімшілік және саяси орталығы ретінде заңның үстемдігін қамтамасыз етуге ерекше назар аударады. Құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету үшін прокуратура, ішкі істер басқармасы, әкімдік және өзге де мемлекеттік органдар: қоғамдық қауіпсіздікті сақтау, кәмелетке толмағандар арасында құқықбұзушылықтың алдын алу,  түнгі уақытта балалардың көшеде жүруін бақылау, бизнес және кәсіпкерлік саласындағы заң талаптарының орындалуын тексеру, жол қозғалысы ережелерін сақтау т.б. бағыттарда үздіксіз жұмыс істейді.

Құқық қорғау органдары – елордадағы қоғамдық тәртіп пен тұрғындардың қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі басты құрылымдардың бірі. Қаланың қарқынды дамуы, халық санының өсуі және миграциялық қозғалыстың артуы қоғамдық тәртіпті сақтауға қатысты жаңа талаптар қойып отыр. Осыған орай құқық қорғау органдары өз қызметін заман талабына сай жүйелі жүргізіп келеді.

Елорда полициясы күнделікті режимде қоғамдық орындарда тәртіпті қадағалап, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарының бұзылуына жол бермеу бағытында жұмыс істейді. Қалада жаяу және автопатрульдер, бейнебақылау жүйелері, «102» шұғыл байланыс желісі белсенді қызмет атқарады. Бұл – қылмыстың алдын алуға және жедел әрекет етуге мүмкіндік береді. Сондай-ақ, жол қозғалысы қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында жол-патрульдік қызметтер тәулік бойы кезекшілік етеді. Жол апаттарын азайту, жылдамдықты шектеу, жаяу жүргіншілердің қауіпсіздігін сақтау бағытында да қатаң бақылау жүргізіледі. Астана қаласы полиция департаментінің бастамасымен халықпен кері байланыс орнату, сенім мен ашықтықты арттыру мақсатында қоғамдық қабылдау бөлмелері, онлайн сұхбаттар мен кездесулер ұйымдастырылуда. Бұл – құқық қорғау органдары мен халық арасындағы сенімді нығайтуға бағытталған маңызды қадам.

Астана қаласының құқық қорғау органдары балалар мен жасөспірімдердің құқықтарын қорғау, кәмелетке толмағандардың түнгі уақытта заңсыз жүруінің алдын алу, тұрмыстық зорлық-зомбылықпен күрес, есірткі таратуға қарсы іс-шараларды да тұрақты түрде жүргізіп келеді. «Түнгі қаладағы балалар», «Қауіпсіз мектеп», «Құқықтық тәрбие» секілді профилактикалық шаралар жыл сайын жүзеге асырылады.

Ағымдағы жылдың соңғы айларында жасөспірімдердің түнгі уақытта заңсыз жүргенін, ата-аналардың жауапкершілігін, сондай-ақ мектептердегі қауіпсіздік деңгейін тексеретін бірқатар шаралар легі орындалды. Жалпы, елорданың құқық қорғау органдары заң талаптарын сақтауға және азаматтардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған тұрақты әрі жүйелі жұмыс жүргізуде.

Астана қаласында заң талаптарының сақталуына ерекше мән берілетіндіктен, құқық бұзушылықтарға «нөлдік төзімділік» қағидаты енгізілген. Бұл саясат ұсақ құқық бұзушылықтардың өзіне де назар аударып, олардың алдын алуға бағытталған. Қала әкімдігі мен құқық қорғау органдары бұл саясатты жүзеге асыру үшін бірқатар шараларды қолға алды. Мәселен, қоғамдық тәртіпті қамтамасыз етуге бағытталған арнайы жедел алдын алу іс-шаралары тұрақты түрде өткізіледі.

Қоғамда құқықтық мәдениетті дамыту және құқық бұзушылықтарға «нөлдік төзімділік» қағидасын қалыптастыру бағытында кешенді шаралар үздіксіз жүргізілуде. Бұл жұмыстар құқық қорғау органдары мен мемлекеттік мекемелердің бірлескен ақпараттық-түсіндіру саясаты аясында жүзеге асырылып, азаматтардың құқықтық сауаттылығын арттыруды көздейді. Астана қаласының құқық қорғау органдары – қоғамдық тәртіп пен тұрақтылықтың басты тірегі. Олардың жүйелі жұмысы арқылы елорда тұрғындарының қауіпсіздігі мен құқықтарының қорғалуы қамтамасыз етіледі.

Ендігі кезекте елордада 2025 жылдың 27-29 шілде аралығында өткен «Түнгі қаладағы балалар» жедел-профилактикалық іс-шарасы туралы тоқталмақпыз.  Іс-шараның негізгі мақсаты – кәмелетке толмағандардың түнгі уақытта заңды өкілдерінің еріп жүруінсіз қоғамдық орындарда болуын болдырмау, сондай-ақ жасөспірімдер арасындағы құқық бұзушылықтардың алдын алу болды.

Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 442-бабының 2-тармағына сәйкес, сағат 22:00-ден 06:00-ге дейін кәмелетке толмағандардың заңды өкілдерінсіз қоғамдық орындарда жүруі әкімшілік жауапкершілікке әкеп соғады.

«Түнгі қаладағы балалар» жедел-профилактикалық іс-шарасы кәмелетке толмағандардың түнгі уақытта заңды өкілдерінің еріп жүруінсіз қоғамдық орындарда болуын болдырмауға бағытталған маңызды шара болып табылады. Нәтижелер көрсеткендей, құқық бұзушылықтардың алдын алу және ата-аналардың жауапкершілігін арттыру бағытында мұндай іс-шараларды тұрақты түрде өткізу қажет.

Іс-шара барысында полиция қызметкерлері, білім беру мекемелері және басқа да мүдделі органдармен бірлесе отырып, жастар көп жиналатын орындарда – саябақтарда, скверлерде, көшелерде, ойын-сауық орындары мен өзге де қоғамдық жерлерде рейдтік іс-шаралар өткізді. Бұл рейдтер барысында кәмелетке толмағандардың түнгі уақытта заңды өкілдерінің еріп жүруінсіз жүргені анықталды.

Іс-шара нәтижесінде:

— Полиция басқармасына 94 жасөспірім жеткізілді.

— 88 адам әкімшілік жауапкершілікке тартылды, оның ішінде 68-і ҚР ӘҚБтК-нің 442-бабы 2,3-бөлігі бойынша (кәмелетке толмағандардың заңды өкілдерінің еріп жүруінсіз түнгі уақытта тұрғын үйден тыс жерде болуы).

— 12 кәмелетке толмаған ІІО-ға орналастырылды.

Қоғамдық үндеу

Ата-аналар мен заңды өкілдерге балаларының жүрген жерін және үйге оралу уақытын қадағалауға, сондай-ақ оларға қалада қауіпсіз жүріп-тұру ережелерін еске салуға шақырулар жасалды. Кәмелетке толмағандардың қауіпсіздігі – баршамыздың ортақ міндетіміз.

Соңғы айларда Астана қаласында заң және құқық саласында бірқатар маңызды іс-шаралар өтті. Бұл іс-шаралар құқықтық білім беру, құқықбұзушылықтың алдын алу және заңнаманы жетілдіру бағытында маңызды қадамдар болып табылады. Қатысушылар мен мамандардың пікірлері бұл іс-шаралардың тиімділігін көрсетіп отыр.

Сонымен қатар, жасөспірімдердің құқықтық сауаттылығын арттыру мақсатында 2025 жылдың сәуір айында Астанада жасөспірімдер арасында құқық бұзушылықтың алдын алу мақсатында «Жасөспірім» жедел алдын алу іс-шарасы жүргізілгенін де айта кету керек. Іс-шара барысында 300-ден астам жасөспірімнің түнгі уақытта заңды өкілінсіз қоғамдық орындарда жүргені анықталған.  Сонымен қатар, елордада жыл басынан бері 250-ден астам профилактикалық дәріс өткізіліп, оқушылар мен ата-аналарға құқықтық тәрбие мен заң талаптары туралы кең көлемде түсіндіру жұмыстары жүргізілді.

Жасөспірім – ертеңгі елдің азаматы. Оларды бүгін дұрыс тәрбиелеп, қолдау мен бағыт беру – болашақтың іргесін бекітумен тең. Сондықтан қадағалауды жазалау құралы емес, қолдау мен қорғаудың жолы ретінде қарастырған жөн. Бұл – ата-ананың ғана емес, бүкіл қоғамның ортақ жауапкершілігі.

Жасөспірімдерді қадағалаудың маңызы

Жасөспірім кезең – адамның тұлғалық қалыптасуының аса маңызды әрі күрделі сатысы. Бұл кезеңде балалардың мінез-құлқы, қызығушылығы, көзқарасы, ортаға бейімделуі түбегейлі өзгереді. Сондықтан дәл осы уақытта оларды дұрыс бағыттап, бақылау мен қолдау көрсету – ата-ана мен қоғамның ортақ міндеті.

Қадағалаудың басты мақсаты – жасөспірімнің қауіпсіздігін қамтамасыз етіп, олардың теріс жолға түсуіне тосқауыл қою. Қазіргі уақытта интернет пен әлеуметтік желілердің қарқынды дамуы, түрлі зиянды ақпараттың қолжетімділігі, айналасындағылардың теріс әсері сияқты факторлар жасөспірімдерді адастыруы мүмкін. Егер бала ата-анасының, мектептің және қоршаған ортаның назарынан тыс қалса, түрлі құқық бұзушылықтарға, нашақорлыққа, ерте жүктілікке немесе суицидтік әрекеттерге дейін баруы ықтимал.

Мектеп, колледж, оқу орындары мен отбасының тығыз байланысы – жасөспірімдер тәрбиесінде аса маңызды. Ата-ана баласының кіммен араласатынын, қайда жүргенін, бос уақытын қалай өткізетінін үнемі біліп отыруы қажет. Бірақ бұл шектен тыс бақылау емес, сенімді қарым-қатынас орната отырып, жұмсақ бақылау болуы керек.

Қадағалаудың тағы бір маңызы – баланың қызығушылығын дамытып, оны пайдалы іспен айналысуға бағыттау. Мәдени, спорттық үйірмелер мен секцияларға қатысу, еріктілік, шығармашылық жұмыстар – жасөспірімнің әлеуетін ашып, жағымсыз әдеттерден алшақ ұстауға көмектеседі.

Жасөспірімдерді қадағалау – олардың қауіпсіздігі мен салауатты дамуын қамтамасыз етудегі маңызды факторлардың бірі. Бұл тек олардың қайда жүргенін білу ғана емес, сонымен қатар олардың өміріне белсенді қатысу, сенімді қарым-қатынас орнату және дұрыс бағыт-бағдар беру болып табылады.

Жасөспірімдік кезең – тәуекелдерге бейім, өзгерістерге толы уақыт. Бұл кезеңде балалардың мінез-құлқы, қызығушылықтары мен әлеуметтік ортасы өзгереді. Дәл осы уақытта ата-ананың бақылауы мен қолдауы жасөспірімнің дұрыс жолды таңдауына ықпал етеді.

Зерттеулер көрсеткендей, ата-ананың белсенді қадағалауы жасөспірімдердің темекі шегу, алкоголь ішу, есірткі қолдану, ерте жыныстық қатынас сияқты қауіпті әрекеттерге баруын азайтады. Сондай-ақ, мұндай бақылау мен қадағалау жас жеткіншектердің психикалық денсаулығына оң әсер етіп, күйзеліс пен мазасыздық деңгейін төмендетеді.

Ата-ананың белсенді қадағалауы жасөспірімнің болашақтағы табысына да әсер етеді. Зерттеулер көрсеткендей, жасөспірім кезінде ата-анасы тарапынан жақсы қадағаланған балалар ересек өмірде жоғары табысқа жетіп, әлеуметтік жағдайын жақсартады.

Жасөспірімдерді қадағалау – олардың қауіпсіздігі мен салауатты дамуын қамтамасыз етудің негізі. Ата-ананың белсенді қатысуы, сенімді қарым-қатынас және дұрыс бағыт-бағдар беру жасөспірімнің өмірінде маңызды рөл атқарады. Бұл тек олардың қазіргі жағдайын жақсартып қана қоймай, болашақтағы табысты өмір сүруіне де ықпал етеді.

Астана қаласында 2025 жылдың екінші жартысында өткізілген бұл іс-шаралар жасөспірімдердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету, құқық бұзушылықтардың алдын алу және ата-аналардың жауапкершілігін арттыру бағытында маңызды қадамдар болды. Мұндай профилактикалық шаралар алдағы уақытта да тұрақты түрде жалғасын табатыныны сөзсіз.