СИҚЫРЛЫ ГҮЛДЕР БАҚШАСЫ (Ертегілер)

Аяжан ТӨРЕ,

Алматы қаласы Сүйінбай атындағы

№143 мектеп-лицейінің 10 сынып оқушысы

Айдана – он жасар қыз. Ол ауылда ата-анасымен бірге тұрады. Қыз кішкентайынан табиғатты, әсіресе гүлдерді жақсы көретін. Үйінің ауласындағы шағын гүлзарды өз қолымен өсіріп, әр гүлге ат қойып, оларға ертегі құрастыратын.

Күндердің күнінде, көктемнің шуақты таңында Айдана үйдің жанындағы орманға серуендеуге шықты. Аспан ашық, құстар сайрап тұр, ал жер беті көк шөппен көмкерілген. Ол ылғи барып жүрген жалғыз аяқ жолмен жүріп келе жатқан. Бірақ сол күні жол екіге айырылып, бұрын байқамаған соқпақ пайда болған еді.

Айдана біраз ойланып тұрып, жаңа соқпаққа түсті. Ол тығыз бұталар мен гүлдер арасымен жүріп отырып, кенеттен ерекше бір алқапқа тап болды. Бұл жай ғана алқап емес еді – ол жерде сан түрлі, бұрын-соңды көрмеген гүлдер жайқалып тұрды. Олардың түстері жарқырап, тіпті ауада жұмсақ әуен естілетіндей болды.

Қыз абайлап жақындап еді, кенет бір қызыл гүл жай қозғалып, бұрылып, жұмсақ дауыспен сөйледі:

– Қош келдің, Айдана. Сен таза жүректі, ізгі баласың. Біз сені күткенімізге көп болды.

Айдана қорықпады, керісінше, жүрегін қуаныш кернеді. Гүлдердің сөйлейтіні туралы ертегілер оқығаны есіне түсіп, арманының шындыққа айналып жатқанын түсінді.

– Бұл қандай жер өзі? – деп күбірледі ол өз-өзіне.

– Бұл – Сиқырлы Гүлдер Бақшасы. Мұнда тек мейірімді жүректі балалар ғана кіре алады. Біздің әрқайсымыздың ерекше қасиетіміз бар. Біз саған өз қасиетімізді бөлісуге дайынбыз, – деді тағы бір көк гүл.

Айдана гүлдердің арасына отырып, олардың сиқырлы үндерін тыңдай бастады. Бұл бақшаны ол бұрыннан білетіндей, жүрегіне жақын бір әлемге айналды. Ол енді бұл бақшаның сыры мен ғажайыптарын білгісі келді.

Айдана гүлдермен сөйлесіп отырғанда, олардың әрқайсысы өз тарихын айта бастады. Сары гүлдің аты – Шаттық еді. Ол көңілсіз жүрген жанның жанын жадыратып, қуаныш сыйлайтын қасиетке ие екен. Қызғылт гүлдің аты – Үміт. Ол адамдар үмітін үзген сәтте сенім ұялатып, жүрекке жылу бере алады екен.

– Ал мен – Даналық гүлімін, – деді ең шетте тұрған күлгін гүл. – Мен сенің армандарыңа бағыт беруге көмектесем.

Айдана бұл бақша жай бақша емес, өзін тануға, армандарын ұштауға көмектесетін нағыз сиқырлы мекен екенін ұқты. Ол әр гүлдің әңгімесін тыңдаған сайын ішкі жан дүниесі өзгеріп жатқандай болды. Бұрын өзін жалғыз сезінетін сәттерінде көп ойға бататын, ал енді бұл бақшада өзіне керегін тапқандай болды.

Кенет бақ ортасында тұрған үлкен ақ гүл басын көтеріп, жұмсақ үнмен:

– Айдана, біз саған ерекше дән сыйлағымыз келеді. Бұл – Мейірім дәні. Сен оны өз бақшаңа апарып отырғыз. Бірақ ол жай гүлдің дәні емес, оны өсіру үшін сенің шын ықыласың, жақсы сөздерің мен жүрегіңнің жылуы қажет, – деді.

Айдана дәнді алақанына алды. Ол дәнді ұстағанда, алақанын жылу кернеп, бойынан ерекше бір сенімділік сезілді.

– Егер сен бұл дәнге күн сайын мейіріммен қарап, шын жүректен тілектер айтсаң, ол сиқырлы гүлге айналып, сенің ойлаған арманыңның орындалуына жол ашады, – деді Даналық.

Айдана бақшамен қоштасқысы келмеді. Бірақ гүлдер оған бұл жерге қашан да жүрегі таза, ниеті түзу болған кезде қайта келе алатынын айтты.

– Ең бастысы, бұл бақ сенің жүрегіңде өмір сүреді, – деді Үміт.

Айдана сиқырлы бақтан шығып бара жатып, артқа бір рет қарады. Гүлдер ырғалып қоштасты. Ол енді өмірі бұрынғыдай болмайтынын сезді.

Айдана үйіне жеткен соң, қолындағы дәнді кішкентай гүлзардың ортасына отырғызды. Ол топырақты жұмсартып, дәнді ақырын көміп, үстіне таза су құйды. Күн сайын таңертең және кешке сол дәннің жанына отырып, оған арнап жақсы сөздер айта бастады. Кейде сыбырлап ертегі айтып беретін, кейде жүрек түкпіріндегі тілектерін бөлісетін.

– Мен сенімен шын достасқым келеді, – дейтін ол. – Сен ерекше гүлге айналып, менің жүрегімдегі армандарды алып шығарсың деп сенем.

Бір аптадан соң, топырақ арасынан кішкентай жасыл өркен көрінді. Айдана қуаныштан секіріп кетті. Ол бұл жай ғана гүл емес екенін білді – бұл оның үмітінің, мейірімінің жемісі еді.

Өркен күннен-күнге өсіп, ерекше әдемі гүлге айналды. Онда түрлі түстер үйлесіп, ортасынан жұмсақ жарық шашып тұратын. Айдана оған «Жарық» деп ат қойды.

Бұл гүлдің сиқыры да ерекше еді. Айдана көңілсіз бола қалса немесе бірдеңеге алаңдаса, гүл жапырақтарын ақырын тербетіп, жүрегіне тыныштық сыйлайтын. Бір күні ол қатты ренжіп келіп, гүлдің жанына отырды. Жарық гүл баяу қозғалып, сыбырлағандай болды. Сол сәтте Айдана жан дүниесінде бір жылулықты, көңілінің жайланғанын сезді.

Біраз уақыттан соң, оның анасы да гүлдің ерекше екенін байқады.

– Бұл қандай ғажап гүл! Қарашы, түрінен-ақ жылулық сезіледі, – деді ол.

– Бұл менің досым, – деп жымиды Айдана. – Ол менің үмітім мен армандарымнан туған.

Көрші балалар да гүлді көруге келетін болды. Бірақ олардың бәріне гүл көріне бермейтін. Тек жүрегі ашық, ізгі ниетті балалар ғана гүлдің жарқырағанын байқайтын.

Осылайша, Айдана өз бақшасын кеңейте бастады. Ол басқа балаларға да мейірім дәнін таратып, әрқайсысына өз гүлін өсіруге кеңес берді. Бақша енді тек гүл емес, жақсы ниеттің, достық пен армандардың символына айналды.

Айдананың гүлзарынан басталған мейірім хикаясы бүкіл ауылға тарай бастады. Ол өз достарына мейірім дәні туралы айтып, жүрекпен тілеп өсірген гүлдің кереметімен бөлісті. Алғашында достары сенбеген, бірақ Айдананың гүлін көргенде көздері жайнап кетті.

– Біз де сондай гүл өсіргіміз келеді! – деді Әли есімді көрші бала. – Бірақ бізде дән жоқ қой…

Айдана жымиып:

– Шын ықыласпен қаласаңдар, дән өздігінен табылады. Тек сендердің жүректерің таза, ниеттерің ақ болсын, – деді.

Сол күннен бастап әр бала өз кішкентай гүлзарын жасап, күнде жақсы сөздер айтып, армандарымен бөлісіп отырды. Бір апта, екі апта өткен соң, әр баланың бақшасында ерекше гүлдер пайда бола бастады. Әрқайсысының түрі бөлек, түсі бөлек, бірақ бір-бірінен жарығы кем емес.

Бұл гүлдер жай ғана әдемі емес еді – олар бала көңілінің бейнесі болатын. Біреудің гүлі көкшіл түсті боп, тыныштық пен сенімділік сыйласа, енді біреудікі ашық қызғылт түсті боп, қуаныш пен шаттық әкелетін.

Ауылдағы үлкендер бұл өзгерісті көріп, таңғалды. Балалар бұрынғыдан да тату, мейірімді бола бастады. Олар енді бір-біріне көмектесіп, ренжіссе де кешіріммен қарайтын. Ал ең бастысы – әрқайсысы армандайтынды, армандарын жүзеге асыруға сенетін болды.

Айдана ауылда сиқырлы гүлдердің көбейіп келе жатқанын көріп, жүрегі шаттыққа толды. Бірақ оның ішінде тағы бір арман пайда болды. Ол Сиқырлы Гүлдер Бақшасына қайта оралғысы келді. Ол бақтағы гүлдердің даусын, олардың жылуын, әуенге ұқсаған лептерін сағынды.

– Мүмкін мен қайта кіре алармын, – деді ол ішінен. – Бірақ ол үшін менің ішкі жарығым әлдеқайда күштірек болуы керек.

Осы оймен ол күн сайын өз гүліне мейірімін беріп, дос бола білді. Өйткені ол енді сиқыр сыртта емес, адамның өз жүрегінде екенін жақсы түсінді.

Айдана күн сайын таңертең ерте тұрып, Жарық гүлінің жанына келетін. Ол гүлмен тілдескендей сыбырлап сөйлеуші еді. Гүл болса әрқашан баяу тербеліп, күн сәулесіне шағылысып, Айдананың көңілін көтеретін.

Бір күні ол гүлге қарап отырып:

– Мен сиқырлы баққа қайта барғым келеді. Бірақ ол жерге тек ерекше жүрекпен кіре аламын, солай ма? – деді.

Гүл ақырын қозғалып, жапырақтарынан жылт-жылт еткен жарық бөліп шығарды. Айдана бұл ишараны жақсы түсінді – оған тек мейірім ғана емес, батылдық та керек екенін білді. Ол енді тек өз бақшасы үшін емес, өзгелердің бақшасы да жайқалсын деп көмектесуді мақсат етті.

Сол күннен бастап Айдана ауылдағы барлық балаларды жинап, “Мейірім бағы” деген бастама құрды. Балалар әр апта сайын жиналып, гүл өсірумен қатар, бір-біріне көмектесуді, жақсылық жасауды әдетке айналдырды. Бір күні бір бала мектепте қиналып жүргенін айтып, жылап қалды. Басқалары оны жұбатып, қолдау көрсетті.

– Ештеңе етпейді, – деді Айдана. – Сенікі де сәтті өседі. Кейде кейбір гүлдер баяу өседі, бірақ олар ерекше мықты болып шығады.

Осылайша, тек гүл ғана емес, балалардың арасындағы мейірім де өсе түсті. Әр бала өзінің ішкі әлемін танып, өзгеге жанашыр бола бастады. Бұл – Сиқырлы Гүлдер Бақшасының әсері еді.

Бір күні кешке Айдана гүлдермен бірге отырып, көзін жұмды. Сол сәтте жұмсақ самал есті. Құлағына таныс сыбыр естілді:

– Айдана, сен дайынсың. Біз сені күтіп тұрмыз.

Қыз көзін ашқанда, алдындағы гүл ерекше жарқырап тұрды. Сол жарықтан кішкентай соқпақ көрінді. Бұл – сиқырлы баққа апаратын жол еді.

Айдана орнынан тұрып, соқпақпен жүре бастады. Оның жүрегі толқып тұр, бірақ қорықпады. Себебі ол енді нағыз гүл жүректі балаға айналған еді.

Айдана жарық соқпақпен жүріп отырып, орман ішіне тереңдей түсті. Жол бойы ағаш жапырақтары сыбдырлап, гүлдердің иісі танауын қытықтап, таныс бір әуен естіліп тұрды. Бұл әуен бұрынғыдай сиқырлы бақтағы гүлдердің үні еді. Қыз жүрекпен сезіп тұрды – бағыты дұрыс, жолы анық.

Соқпақ соңында гүлдермен көмкерілген қақпа пайда болды. Қақпаның дәл үстінде алтын түсті әріптермен жазылған жазу тұрды:

«Мейірім мен үміт жүректен шығады.»

Айдана қолын созып, қақпаны ашты. Ішінен баяу жарық толқыны шықты. Ол ішке енген сәтте, сиқырлы бақ бұрынғыдан да әдемі болып көрінді. Гүлдер биік әрі жайқалған, ал түстері көз қарықтырарлық еді. Әр гүл баяу ырғалып, Айдананы қуанышпен қарсы алды.

– Қош келдің, Айдана, – деді Үміт гүлі. – Сен бұл жолы жай ғана қонақ емес, біздің елшімізсің.

– Елші ме? – деп таңырқады қыз.

– Иә. Сен мейірімді жүрегіңмен өзгелерге жол көрсеттің. Балаларға сенім ұялаттың. Енді біз саған жаңа жауапкершілік береміз, – деп сөзін жалғады Даналық гүлі. – Біздің әлем мен сендердің әлемнің арасын жалғайтын көпір боласың.

Айдана ішінен толқып тұрды. Бірақ бір жағынан ол өз бойында осындай күштің пайда болғанын сезді. Себебі ол енді тек армандаушы емес, әрекет етуші балаға айналғанын білді.

– Ал мен не істеуім керек? – деп сұрады ол.

– Сен біздің дәндерімізді көбірек балаларға таратуың керек. Бірақ тек шын ниетпен армандайтын, мейірімі бар балаларға. Сен олардың жүрегіне үміт егуге көмектесесің, – деді Жарық гүл.

Сол сәтте гүлдер Айдананың алақанына кішкентай сиқырлы дорба салды. Оның ішінде түрлі-түсті ұсақ дәндер жарқырайды. Әр дәнде үміт, достық, сенім, арман, батылдық және шабыт жатқан еді.

Айдана терең тыныс алды. Ол бұл жауапкершілікті үлкен қуанышпен қабыл алды. Себебі ол енді жай бала емес, жүрегіне гүл өскен бала еді.

Айдана сиқырлы дорбаны қолына алып, гүлдерге басын изеп қоштасты. Қайтар жолы нұрға толы болды. Ол бақтан шыққанда, орман бұрынғыдан да жарық әрі жайлы көрінді. Енді оған орманның әрбір жапырағы, әрбір сыбдыры жақын еді. Себебі ол бұл табиғатпен сырлас, үйлесімді жүрек иесіне айналған еді.

Ауылға оралғанда кеш кіріп қалған еді. Аспанды жұлдыздар көмкеріп, түн тыныштығы орнады. Бірақ Айдананың жан дүниесінде нұр жанып тұрды. Ол бірден өз гүлзарын тексеруге барды. Жарық гүлі бұрынғыдан да жарқырап, қызды құшақтап тұрғандай әсер етті.

Келесі күні Айдана балаларды жинап, сиқырлы дорбаны көрсетті.

– Бұл – жай ғана дәндер емес. Бұл – жарықтың, сенімнің, жақсылықтың дәндері. Бірақ оларды кез келген адам өсіре алмайды. Оларды тек шын жүрекпен, ізгі ниетпен отырғызу керек.

Балалар таңырқап қарап тұрды. Кейбіреулері күмәнданды, ал кейбірі бірден құлшына кетті. Айдана бәріне бір-бір дәннен беріп:

– Ең маңыздысы – сену. Егер сен өз арманыңа сеніп, мейіріммен қарасаң, гүл өздігінен өседі, – деді.

Балалар өз бақшаларына қайтып, дәндерді отырғызды. Айдана болса әр баланың жанына барып, оларға бағыт беріп, шабыт сыйлап отырды. Бірнеше күннен соң, бірнешеуінің гүлдері қылтиып шыға бастады.

– Қараңдар! Менің дәнім өнді! – деп қуанды Әли.

– Менікінің жапырағы жүрек пішінді болып шығыпты! – деді Айша.

Кейбір балалардың дәні кешігіп шықты. Олар мұңайып келіп:

– Мүмкін менде бірдеңе дұрыс емес шығар… – деді.

Айдана оған жымия күліп:

– Жоқ, сен жай ғана әлі сенбепсің. Сенім – ең басты нәрсе. Сен өз жүрегіңмен сөйлесіп көр. Өзіңді тыңда. Сонда гүл міндетті түрде шығады.

Сол сәттен бастап, Айдана балалардың ішкі әлеміне терең бойлап, олармен сырласа бастады. Ол енді тек дән беріп жүрген жоқ, ол әр жүрекке үміт дәнін сеуіп жүрді.

Ауылдағы балалардың бақшасы күннен-күнге гүлдене түсті. Тіпті үлкендер де таңырқап қарайтын болды. Себебі бұл гүлдер жай ғана өсімдік емес еді – олар бала көңілінің көрінісі болатын. Әр гүл ерекше, қайталанбас, әрі шынайы сезімдермен суарылып өсіп жатқан еді.

Бір күні ауыл мектебінде үлкен іс-шара өтті. «Жақсылық пен үміт күні» деп аталды. Бұл бастаманы Айдана ұсынған болатын. Ол гүлдер арқылы өзгелерге шабыт беру идеясын мектепке жеткізді.

– Біз әрқайсымыз өз бақшамызды таныстырып, армандарымызды бөлісейік, – деді ол. – Себебі әрбір арманда бір сиқыр бар.

Іс-шара күні мектеп ауласы түрлі түсті гүлдермен көмкерілді. Балалар өз қолымен жасаған гүлзарларын әкеліп, әрқайсысы өз гүлінің тарихын айтып шықты. Кімнің гүлі достықты бейнелесе, кімнің гүлі батылдықты, енді біреудің гүлі кешірімділік пен мейірімділік жайлы сыр шертіп тұрды.

Айдана сахнаға шыққанда, қолында сиқырлы дорбасы болды. Ол үнсіз біраз тұрып, балаларға, ұстаздарға қарап:

– Бұл дорбада көп дән қалған жоқ. Бірақ мен сендерге айтқым келетіні – шын ниет, шынайы арман – бұл ең үлкен сиқыр. Кез келген гүлді сенің жүрегің өсіре алады. Тек сену керек. Және өзгелерге де сенім сыйлай білу керек.

Залда отырғандардың көздері жайнап кетті. Ұстаздары бұл сәтті ұмытылмас сәт деп бағалады. Себебі алғаш рет мектепте бірлік пен татулықтың, сенім мен үміттің шынайы қуаты сезілді.

Осы сәттен бастап, ауылда жаңа дәстүр пайда болды – әр жаңа оқу жылы «Үміт гүлімен» басталатын болды. Жыл сайын балалар өз гүлдерін қайта өсіріп, оны бір-біріне сыйлайтын. Ал сиқырлы бақтың елшісі – Айдана – сол жақсы дәстүрдің шырақшысы болып қалды.

Бірақ бұл тек бастамасы еді. Айдананың жүрегінде үлкен арман туындады: бүкіл елге мейірім дәнін тарату…

Айдана мектептегі жетістіктен соң қол қусырып отырмады. Ол өз ауылынан тыс жерлерге де мейірім мен үміт дәнін тарату арманына кірісті. Алдымен көрші ауылдың мектебіне барып, балалармен кездесу ұйымдастырды. Қолында – өзінің сиқырлы дорбасы, жүрегінде – гүл туралы әңгімесі болды.

Балалар оны таңғажайып қыз ретінде қабылдады. Ол өз оқиғасын жай баяндап қоймай, әр балаға жүректен шыққан жылы сөздер айтты. Бірнеше бала орнынан тұрып:

– Мен де өз бақшамды жасағым келеді!

– Менде де армандар бар! Бірақ олар орындала ма? – деп сұрады.

Айдана күлімдеп:

– Арман – ол жүректің шынайы үні. Егер сен жүрегіңе сенсең, арманың міндетті түрде гүлдейді, – деді.

Сол күні ол балаларға да дәндер таратып, оларды қалай баптау керектігін үйретті. Бұл дәстүр бір ауылдан екінші ауылға көшіп, біртіндеп үлкен қозғалысқа айналды. Балалар гүл арқылы бір-бірімен достасып, ішкі әлемін аша бастады. Олар енді өз армандарын жасырмай, бөлісетін болды.

Айдана бұл қозғалысты “Жүрек гүлдері” деп атады. Көп ұзамай, әлеуметтік желілерде де бұл туралы жазыла бастады. Мұғалімдер, ата-аналар, тіпті кейбір басшылар бұл бастаманы қолдап, өз өңірлерінде гүлзарлар жасап, балалармен бірге отырғызу ісіне кірісті.

Бірақ сиқырлы гүлдер кез келген жерге өсіп кетпейтін. Айдана үнемі айтып отыратын:

– Бұл жай ғана әдемі бақ емес. Бұл – ішкі мейірімнің, тазалықтың белгісі. Егер сен гүл өсіргің келсе, алдымен өз жүрегіңді тазартып ал. Ашуға, қызғанышқа орын берме. Сонда ғана гүл сенімен сөйлесе бастайды.

Айдана бір күні күнделікке мына сөздерді жазды:

«Нағыз сиқыр – сенім мен мейірімде. Гүлдер тек жерден емес, жүректен өнеді.»

Сол сәттен бастап, ол бұл сөзді әр жаңадан келген балаға айтып жүрді. Бұл енді тек бір қыздың арманы емес, бүкіл балалардың жүрек үнін біріктірген үлкен қозғалысқа айналды.

Айдана енді тек жақын ауылдармен шектеліп қалмады. Ол облыстағы балалар үйлеріне, шалғай ауыл мектептеріне барып, сиқырлы гүлдер туралы айтып жүрді. Әр барған жерінде балаларға кішкентай дәндер беріп, оларға сенім ұялататын әңгімелер айтатын.

Кейбір балалар алғашында сенбейтін. Олар өмірде сиқыр болмайды деп ойлайтын. Бірақ Айдана оларға:

– Сиқыр сенің жүрегіңде. Ол сен өзіңе сенген сәттен басталады, – деп жауап беретін.

Балалар өз гүлдерін отырғызып, күтуді үйрене бастады. Бір айдан соң әр жерден хабар келе бастады: «Менің гүлім шықты!», «Мен енді ұялмаймын», «Бірінші рет дос таптым». «Менің гүлім сөйлей бастады» деген сынды сөздер жазылған хаттар Айданаға қанат бітірді.

Бір күні үлкен қалада балалар шығармашылығы фестивалі өтетіні белгілі болды. Айдананы арнайы қонақ ретінде шақырды. Ол өзінің “Мейірім бағы” атты жобасымен қатыспақ болды.

Фестиваль сахнасында ол өзінің сиқырлы дорбасын көрсетіп:

– Бұл тек дән емес. Бұл – жүректегі жарықтың символы. Егер әр бала жүрегіне сенсе, әлемді мейірімге толтыра аламыз, – деді.

Залда отырған балалар да, үлкендер де әсерленіп, оған ұзақ қол соқты. Осы шарадан соң, жобаны бүкіл ел мойындай бастады.

Айдана тек балалармен жұмыс істеп қана қоймай, мұғалімдердің арасында да сөз алды. Ол:

– Әр мұғалім – жүрек бағбаны. Егер олар әр баланың ішіндегі кішкентай гүлді көріп, оны мейіріммен суғарса, онда біз шын мәнінде гүлдеген қоғам құрамыз, – дейтін.

Бірде Айданаға шет елден шақырту келді. Бір халықаралық ұйым оның жобасына қызығып, оны Еуропаға шақырды. Ол алғаш рет шекара асып бара жатты.

Ол жақта да балаларға дәндер таратып, сиқырлы гүлдер жайлы айтты. Бір елде соғыс кезінде үйсіз қалған балаларға барып:

– Сендер қиын кезең көрдіңдер, бірақ жүректерің әлі де гүл өсіре алады. Мейірімді ешкім жоймайды, – деді.

Бұл сөздер балалардың жан дүниесіне тікелей әсер етті. Біраз күннен соң сол балалардың бірі Айданаға келіп:

– Мен өз бақшамды салып жатырмын. Ол менің үмітімнің үйі болады, – деді.

Айдана көзіне жас алды. Себебі дәл сол сәтте ол өзінің шын миссиясын терең түсінді.

Көп жылдар өтті. Айдана есейіп, елге танымал тұлғаға айналды. Оның «Мейірім бағы» бағдарламасы жүздеген мектепте енгізілді. Балалар оқу жылы басында өз гүлін өсіріп, соңында не үйренгенін айтып беретін.

Бірақ Айдана бәрібір қарапайым болып қалды. Ол бұрынғы гүлзарын тастамады. Жарық гүлі әлі де сол жерде жайқалып тұр еді. Ол сол гүлмен сырласуды еш тоқтатпады.

Бір күні гүлдің алдында отырып:

– Сен менің алғашқы үмітім болдың. Менің ішкі жарығымды аштың. Енді мен өзгелерге де осы жарықты жеткізе алдым, – деді.

Гүл баяу тербеліп, бұрынғыдай нұр шашты. Бұл – алғыстың белгісі еді.

Айдана кейін “Сиқырлы гүлдер академиясы” деген үлкен орталық ашты. Бұл орталықта балалар өз армандарымен жұмыс істейтін, шығармашылықпен айналысатын, өзін тануды үйренетін.

Онда арнайы “Мейірім шеберханасы”, “Тыныштық бағы”, “Арман кітапханасы” деген бөлмелер болды. Әр бала өзін қай жерде еркін сезінсе, сол жерге баруға ерікті еді.

Орталыққа келген бір кішкене бала алғашында ешкіммен сөйлеспейтін. Ол тұйық әрі қорғансыз болатын. Бірақ Айдана оған да дән беріп:

– Саған ештеңе істеудің қажеті жоқ. Тек жүрегіңмен сезіп көр, – деді.

Бала біраз күн үндемей жүрді. Бір күні оның гүлзарында кішкентай, бірақ ерекше жалқын көк гүл пайда болды. Бұл – оның жүрек қақпасының ашылғаны еді.

Осы оқиғадан кейін Айдана “Әр баланың ішкі әлемі – бөлек ғалам” деген кітап жазды. Онда ол сиқырлы гүлдердің философиясын, мейірімнің, үміттің және сенімнің күшін баяндады. Кітап бірден бестселлерге айналды.

Журналистер сұхбат алғанда:

– Сіз үшін ең үлкен жетістік не? – деп сұрайтын.

Айдана күлімдеп:

– Мен үшін ең үлкен жетістік – бір баланың жүрегіне үміт оты жағылып, армандарының орындалуына сенім ұялатса болғаны. Себебі бір жүрек ашылса, мың жүрекке жарық тарайды, – деді.

Күндердің күнінде ауылына қайта оралған Айдана баяғы бақшасына барды. Барлығы бұрынғыдай. Жарық гүлі әлі жайқалып тұр. Айдана оның жанына отырып, көзін жұмды.

Кенет жел есіп, баяғы сыбыр естілді:

– Айдана, сен біздің үмітімізді ақтадың. Сен әлемге мейірім мен жарық сыйладың.

Айдана күлімдеп:

– Бұл жай ғана гүл емес. Бұл – сенім. Бұл – балалық арманның шындыққа айналуы. Бұл – жүректен шығатын сиқыр.

Сол сәтте бүкіл бақшадан нәзік жарық көтеріліп, аспанға қарай ұшты. Ол нұр – Айдананың жүрегінен таралған мейірім еді.

Осылайша, сиқырлы гүлдер бақшасы тек бір қыздың ертегісі емес, тұтас ұрпақтың шынайы аңызына айналды.

 

ЖЕЛ МЕН АҒАШ ДОСТЫҒЫ

 

Қалың әрі тыныш орманда, мықты, аспанға таласқан Қарағай ағашы өсіп тұрған еді. Ол ормандағы ең үлкен ағаштардың бірі болды. Қарағай өзінің жасыл жапырақтарымен күннің ыстығында орманға көлеңке түсіріп, жан-жануарларға таза ауа сыйлайтын. Орманның барлық тұрғындары Қарағайды құрметтеп, оны қамқор әрі мейірімді дос ретінде көретін. Әсіресе, орманның ең сергек әрі жылдам желі – Самал, Қарағайдың жақын досы еді.

Қарағай әр таң сайын аспанға қарап, алыстағы жұлдыздарға армандаушы еді. Ол өзінің жапырақтарымен орманды қорғап, әр ағаш пен жан-жануарға бақыт пен тыныштық әкелуді армандайтын. Оның жүрегінде орманның бейбітшілігін сақтау туралы үлкен үміт пен сенім бар еді.

Самал – бұл ормандағы ерекше күш. Ол ағаштарды сергітіп, жапырақтарды билетіп, жаңалықтарды жеткізетін. Самал жылдамдығымен, жұмсақ дауысымен, мейірімділігімен танымал еді. Күнде ол Қарағайға келіп, ормандағы оқиғалар туралы айтып беретін. Олар бірге көп уақыт өткізіп, бір-бірінің сезімдерін түсінетін.

Бір күні, қатты жаңбырдың арты бұршаққа айналды. Бұршақтар бұрын-соңды болмаған ірі, тастай қатты еді. Бұршақ ағаштардың бұтақтарын шайқап, жапырақтарын тесе бастады. Қарағай қатты қорқып қалды, өйткені жұдырықтай боп жауған бұршақтар оның мықты денесін де сындыруы мүмкін еді. Бірақ Самал оған қорған болуға тырысты:

– Қорықпа, мен сені қорғап, бұл дауылды бірге жеңеміз. Сен мықтысың, ал мен саған көмектесемін, – деді Самал.

Бұршақты орманға жіберіп жатқан қара бұлтты ыдырату үшін Самал бар пәрменімен қатты соқты. Ол күшін Қарағайға бағыттап, қорғауға тырысты. Қарағайдың жапырақтары тесіліп жатса да, оның діңі өз қалпында қалды, өйткені Самал оның жанында болды. Осылайша, Самал мен Қарағайдың достығы тағы да күшейіп, олар орманның аңызына айналды.

Бұршақтан кейін орманда тыныштық орнады. Күн сәулесі қайтадан ағаштардың арасынан жарқырап, барлығын жылытып жіберді. Қарағай мен Самал бірге орманның ең биік нүктесіне шығып, алыстағы көріністі тамашалады.

– Қарағай, сен сошалықты мықты екенсің! – деді Самал мақтанышпен. – Мен де сен сияқты биік әрі күшті болуға ұмтыламын.

– Рақмет, Самал! – деп жауап берді ағаш. – Сенің мейірімің мен қамқорлығың болмаса мен де осындай бола алмас едім. Біз біргеміз, бірге күштіміз.

Олардың достығы ормандағы барлық ағаш пен жануарларға үлгі болды. Орман Бұл достықты үлгі етіп, орман тұрғындары да бір-біріне қамқорлықпен қарап, көмектесуді үйренді.

Қарағай мен Самал орманды бірге қорғап, табиғаттың сұлулығын сақтап қалу үшін күш жұмсайтындарына сенімді болды.

Бірақ уақыт өте келе, орманға жаңа сынақтар келді. Адамдар орманға жақындап, ағаштарды кесуге кірісті. Бұл Қарағай мен Самал үшін үлкен қауіп болды. Олар орманды қорғау үшін тағы да бірігу керек екенін білді.

– Самал, біз енді бұрынғыдан да мықты болу керекпіз, – деді Қарағай. – Бұл орман біздің үйіміз, оны қорғау – біздің борышымыз.

– Дұрыс айтасың, Қарағай! – деді Самал. – Біз бірге кез келген қиындықты жеңеміз.

Осылайша, Самал мен Қарағай орманның сақшылары ретінде жаңа белеске аяқ басты. Олардың достығы мен бірлігі орманды қорғаудың ең үлкен күші болды.

Адамдардың келіп-кетулері көбейген сайын ормандағы ағаштар мен жануарлар мазасызданып, қорқа бастады. Бірақ Самал мен Қарағай бір-біріне үміт сыйлап, орманды қорғау үшін ойлап, жоспар құра бастады.

– Бізге орман тұрғындарын біріктіру керек, – деді Қарағай. – Әркім өз орнын сақтап, бірге күш жұмсаған кезде ғана біз адамдардың орманды бей-берекет кесуіне тойтарыс бере аламыз.

Самал бас изеп, өзінің көз ілеспес жылдамдығымен орманның төріне барып, барлық ағаштар мен жануарларға хабар таратты. Көп ұзамай орманда үлкен жиын өтті. Бәрі бірлесіп ортақ мекендерін қорғау керек екенін, сол үшін жоспар құру керектігін түсіндірді. Аспаннан да көмек сұрап, жаңбыр бұлттарды шақырды.

Ол өзімен бірге жаңа күш әкелді: жаңбыр бұлттарды шақырып, табиғаттың көмегімен орманды қорғауды ойлады.

Барлық ағаштар, бұталар, құстар мен орман жануарлары бір арнаға тоғысты. Қарағай мен Самал басшылық жасап, барлығы бірге адамның қате әрекеттеріне қарсы тұру жолдарын талқылады.

– Орман – біздің үйіміз, – деді Қарағай. – Біз оны қорғап, болашақ ұрпаққа аман жеткізуіміз керек.

– Табиғат бізге күш береді, – деп қосылды Самал. – Бірлікте болсақ, біз бәрін жеңеміз!

Осылайша орман тұрғындары бірігіп, бұлтты шақырып, үздіксіз жауын жауғызып, Самал тынымсыз жел соғып, Қарағай ақылын айтып, табиғатты қорғау үшін күш жұмсады. Ай бойы тоқтамай жауған нөсер мен желден қашып, адамдар орманды кесуге жоламайтын болды. Желдің күшімен орманнан сыртқа шығып қалған қураған кәрі ағаштардың сынған діңдері мен бұтақтарын ғана жинауға мәжбүр болды. Осылайша, Самал мен Қарағайдың достығы мен бірлігі орманның амандығының кепіліне айналды.

Арада біраз уақыт өткенде орманда ерекше бір оқиға болды. Оқушы балалар орманға экскурсияға келді. Олар ағаштарды, құстарды, гүлдерді зерттеп, табиғаттың сұлулығына тамсанды. Қарағай мен Самал балалардың шаттыққа бөленген түрлерін, тап-таза жүректерін көріп, қуанды.

Балалар орманға қамқорлық жасау керектігін білді. Олар ағаштарға су құйып, қоқыстарды жинап, орманды таза ұстауға көмектесті. Самал балалардың көңілін көтеріп, оларға жылы самалдай сыбдыр етіп сыбырлады.

– Табиғатпен достасу – үлкен бақыт. Орманды сүйсең, ол да саған жемісін де, саясын да сыйлайды. Қаншама ағаш-бұта, жан-жануарға мекен болып тұрған орманнан адам да  өз керегін ала алады. Бірақ ешқандай астамшылық жасамай, қиянатқа бармай, қажетін алуы керек, –   деді ол..

Қарағай да балаларға қарап, мейірімділікпен:

– Біз бәріміз табиғаттың бір-бір бөлшегіміз. Орманды қорғау – біздің ортақ міндетіміз, – деді.

Балалардың жүрегінде табиғатқа деген ерекше махаббат пайда болды. Олар үйге оралғанда орман туралы әңгімелер айтып, достарына да табиғатты қамқорлық пен сүю керектігін үйретті.

Сол күннен бастап орман мен адам баласы арасындағы достық орнап, Самал мен Қарағайдың ерлігі мен достығы туралы аңыздар тарады. Орман мен адамдар бір-біріне көмекші, дос болуға үйренді.

Уақыт өте орманның тыныштығы мен сұлулығы сақталып, оның қорғаушылары – Самал мен Қарағайдың – жаңа достары – адамдар оның құндылығын түсініп, табиғатты қорғауды өмірлік міндеттеріне айналдырды.

Қарағай биіктіктен қарап:

– Орманның әр жапырағы, әр бұтағы – бұл біздің тарихымыз, біздің өміріміз, – деді.

Екі дос орманды қорғауды жалғастырып, әр күн сайын табиғатқа қамқорлықпен қарауды үйретті. Балалар мен үлкендер орманға келіп, оның сұлулығын тамашалап, достық пен махаббат туралы оқиғаларды тыңдады.

Самал мен Қарағайдың достығы – бұл орман мен адамдар арасындағы байланыстың символы болды. Олар табиғаттың мейірімі мен күшін ұрпақтан-ұрпаққа жеткізуді армандады.

Осылайша, орман мен адамзаттың достығы мәңгілікке жалғасын тапты.

Осылайша, орман мен адамзаттың достығы мәңгілікке жалғасын тапты.

 

 

***

Тағы біраз уақыт өткенде орманға бір топ жас зерттеуші келді. Олар табиғаттың сырын білуге, оның ерекше қасиеттерін зерттеуге ынталы еді. Самал мен Қарағай оларды қуана қарсы алды.

– Табиғаттың тілін үйрену – адамзат үшін үлкен бақыт, – деді Қарағай. – Сендер бізге көмектесіп, орманды сақтауға үлес қосасыңдар деп сенемін.

Жас зерттеушілер ормандағы әр ағашты, әр жәндікті мұқият қарап, олардың жағдайын бақылап отырды. Олар орманды сақтау үшін қажетті шараларды анықтап, қорғау жоспарларын жасады.

Осылайша, орман мен адамдардың арасындағы байланыс әрі қарай нығая түсті. Орман сақталды, ал адамдар табиғатқа құрметпен қарап, оны қорғау жолында белсенді әрекет етті.

Самал өзінің сыбдыры арқылы табиғат туралы мәліметтерді жеткізіп отырды. Ол жаңбырды шақырып, ауаны сергітті. Қарағай мықты бұтақ

тарымен – тал-шыбықтар мен жүгір-ген аң, ұшқан құсқа пана болды. – Біз бірге күштіміз, – деді Самал. – Табиғат пен адам үйлесімде болғанда ғана қуатты.

 

***

Жылдар өте келе орманда жаңа өмір өрбіді. Жануарлар көбейді, құстардың сайрауы бұрынғыдан да әсем естілді. Самал мен Қарағайдың дос-тығы орманның әр бұтағында сезілді.

Бір күні орманға жаңа ағаш – жас қарағай көшеті өсіп шықты. Ол әлі жас әрі әлсіз еді, бірақ оған Самал мен Қарағай көп қамқорлық көрсетті.

– Сен біздің болашағымызсың, – Біз сені қорғап, өсіреміз. – Орманның болашағы – біздің бірлігімізде, – деді – кәрі Қарағай.

Самал желдің жұмсақ сыбдырымен жас қарағайға демеу берді, оның жапырақтарына күн сәулесін жеткізді.

Жас қарағай тырмыса өсіп, мықты ағашқа айналды. Ол орманның жаңа тірегі, қорғаушысына айналды. Бұл – табиғаттың мәңгілік айналымының белгісі еді.

Осылайша ормандағы өмір циклдары тоқтаусыз жалғасты. Достық пен қамқорлық – орманның жүрегі болды.

Самал мен Қарағайдың достығы туралы аңыздар алысқа тарады. Адамдар да орманды қорғауға көбірек мән бере бастады. Табиғат пен адам ара-сындағы үйлесім жаңа дәуірге қадам басты.

Самал мен Қарағай өз миссиясын орындап, орманның тыныштығы мен сұлулығын сақтап қалды. Олар достықтың, бірліктің және қамқорлықтың нағыз үлгісі болды.

Орманның әр бұтағы, әр жапырағы – бұл достық пен махаббаттың айғағы. Табиғат пен адам бірге өмір сүргенде ғана әлемнің жарығы мен сұлулығы сақталады.